آسیا یهود | دیبوک

[پرینز اوپال]

در فرهنگ توده یهودی، #دیبوک (به ییدیش: דיבוק) روحی است بدشگون یا ویرانگر که جایگزین روح یک شخص مرده می‌شود. واژه #دیبوک از واژه عبری דיבוק، به معنی وابستگی برگرفته شده‌ است. #دیبوک خودش را به بدن شخص زنده می‌چسباند و در تن او ساکن می‌شود. بر اساس این باور، روح در قالب #دیبوک ، فرصت دیگری برای انجام عملی که در طول عمر خودش قادر به انجام آن نبوده بدست می‌آورد. ظاهراً #دیبوک پس از رسیدن به هدف خود جسم میزبان را ترک می‌کند.
منبع: ویکی پدیا​

 

[الف.قاف]

ریشه‌ها و معنا
واژهٔ «دیبوک» (דיבוק) در زبان عبری به معنی «چسبیدن» یا «وابستگی» است. در فولکلور یهودی، دیبوک روحی سرگردان از فردی است که درگذشته، اما به دلایلی (اغلب گناهان نکرده یا کارهای ناتمام) نتوانسته به آرامش برسد و در این دنیا سرگردان شده است. این روح، به جای اینکه به دنیای مردگان (Sheol) برود، به بدن یک فرد زنده می‌چسبد و در آن ساکن می‌شود، بدون اینکه هویت میزبان را کاملاً از بین ببرد، بلکه «بر آن مسلط می‌شود».

 

[الف.قاف]

ویژگی‌های دیبوک و نحوهٔ عملکرد
باورهای رایج در مورد دیبوک‌ها:

• هدف: دیبوک‌ها معمولاً به دنبال تکمیل کاری هستند که در زندگی خود قادر به انجامش نبوده‌اند، یا برای جبران گناهی که مرتکب شده‌اند.
• تسخیر (Possession): دیبوک خود را به بدن میزبان «می‌چسباند». این تسخیر می‌تواند جزئی باشد (تأثیر بر رفتار و گفتار) یا کامل (جایی که دیبوک کنترل کامل بدن را به دست می‌گیرد).
• تغییر شخصیت: میزبان دیبوک ممکن است تغییرات ناگهانی در رفتار، خلق و خو، زبان (صحبت کردن به زبان‌هایی که بلد نیست) و حتی ظاهر خود نشان دهد.
• تشخیص: در سنت یهودی، برای تشخیص دیبوک از بیماری روانی یا سایر علل، اغلب از یک «رَبی» (Rabbi) یا «مُقوبِل» (Muqbel - متخصص...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[الف.قاف]

ارتباط با عرفان کابالا
مفهوم دیبوک در عرفان کابالای یهودی ریشه‌های عمیق‌تری دارد:

• «ایببور» (Ibbur): در کابالا، گاهی روحی (اغلب روحی نیکوکار) به بدن فردی زنده «متصل» می‌شود تا به او کمک کند، یا فرصتی برای جبران گناهان گذشته‌اش بیابد. این با دیبوک (که معمولاً شرور یا ویرانگر است) تفاوت دارد.
• «دیقوق نِفِش» (Dikkuk Nefesh): به معنی «پیوند روح» است. در واقع، دیبوک نوعی «دیقوق نِفِش» منفی است که در آن روح متوفی بدون رضایت
• میزبان به او «می‌چسبد».
• «گِیلِگول» (Gilgul Neshamot): چرخهٔ تناسخ ارواح. گاهی دیبوک‌ها به عنوان ارواحی در چرخهٔ تناسخ در نظر گرفته می‌شوند که به دلیل ناتوانی در تکمیل رسالتشان، دوباره به دنیای زندگان بازگشته‌اند.

 

[الف.قاف]

دیبوک در فرهنگ عامه و ادبیات
نمایش «دیبوک» در نمایشنامهٔ «دیبوک: میان دو دنیا» اثر ش. انسکی (S. Ansky) در سال ۱۹۲۰، این مفهوم را به شهرت جهانی رساند. این نمایشنامه داستان عاشقی نافرجام را روایت می‌کند که روح پس از مرگ، به بدن دختر معشوقه‌اش حلول می‌کند.

از آن زمان به بعد، مفهوم دیبوک در آثار بسیاری مورد استفاده قرار گرفته است:

• فیلم‌ها: از جمله فیلم‌های ترسناک مانند “The Possession” (۲۰۱۲) و الهام‌بخشی در فیلم‌هایی مانند “Ghostbusters”.
• ادبیات: داستان‌های فراوان در ژانر وحشت و فانتزی.
• بازی‌های ویدیویی: حضور دیبوک در برخی بازی‌ها.
• «جعبه دیبوک» (Dybbuk Box): در سال‌های اخیر، داستان‌هایی دربارهٔ جعبه‌ای که گفته...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[الف.قاف]

باورهای مرتبط و اخراج دیبوک
مراسم اخراج دیبوک (که به آن «هَخلات نِفِش» (Heḳlāṭ Nefesh - آزادسازی روح) یا «تِشُفْتا» (Teshuftah - رهایی) نیز گفته می‌شود) پیچیده و اغلب ترسناک توصیف شده است. در این مراسم:

• فراخوانی ربی: یک ربی باتجربه یا «باعل شِم» (Ba’al Shem - استاد نام مقدس) برای انجام مراسم فراخوانده می‌شود.
• دعای مخصوص: دعاهایی مانند «عهد ابراهیم» (Brit Avraham) یا «پیمان ۱۸ نفر» (Shmuel Yirmiyahu) خوانده می‌شود.
• استفاده از شوفر (Shofar): صدای بلند بوق شوفر برای ترساندن و بیرون راندن روح به کار می‌رود.
• حکم اخراج: ربی ممکن است با خواندن فرمانی، به روح دستور دهد که در نام خدا و ملت اسرائیل، بدن را...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[الف.قاف]

منابع

• Ansky, S. (1920). The Dybbuk: Between Two Worlds.
• Musleah, Rahel. (2011). A Dictionary of Jewish Folklore: Hundred Key Concepts.
• Dan, Joseph. (1991). Jewish Mysticism: An Introduction to the Kabbalistic Tradition.
• Matt, Daniel C. (1995). The Essential Kabbalah.
• Foster, Michael Dylan. (2015). The Book of Yōkai: Mysterious Creatures of Japanese Folklore. (برای مقایسه مفهومی)