آموزشی آموزشی | حماسه

[amın]

کم‌بودن واژه‌های عربی​

در این سبک، بیشتر کلمه‌های به‌کاررفته در نظم و نثر، فارسی هستند و نسبت‌ به سبک‌های دیگر، از لغات عربی کمتری استفاده شده است. شاهنامه نیز یکی از آثاری است که کمترین لغات عربی در آن‌ وجود دارد.

 

[amın]

زیاد بودن فعل‌های پیشوندی​

فعل‌های «برخواند»، «براندیشم»، «برجست» و «برخروشید» فعل‌های پیشوندی این ابیات هستند.

 

[amın]

ساخت‌های دستوری قدیمی​

برای مثال، آوردن «همی» به جای «می» در ساختار فعل ماضی و مضارع استمراری نمونه‌ای از این ویژگی است. فعل‌های «همی برخروشید» و «همی‌رفت» در ابیات بالا نیز همین ویژگی را نشان می‌دهند.

 

[amın]

تقدم فعل در جمله​

در فارسی معیار، فعل جمله در انتهای جمله می‌آید اما در ادبیات و سبک حماسی برای ایجاد قاطعیت و صلابت در کلام، فعل در ابتدا یا وسط جمله می‌آید. در همه ابیات بالا، می‌توانید این ویژگی را مشاهده کنید.

 

[amın]

آوردن دو حرف اضافه برای یک اسم​

در اشعار و متون حماسی گاهی برای فاخر شدن کلام، یک اسم دو حرف اضافه می‌گیرد. برای مثال در بیت زیر، هر دو حرف اضافه «بر» و «اندر» برای اسم «محضر» آورده شده‌اند.

بفرمود پس کاوه را پادشا
که باشد بران محضر اندر گوا

 

[amın]

مختصات فکری یا معنایی​

در این بخش، ویژگی‌های فکری و معنایی سبک حماسی یا خراسانی را در ابیات ذکر شده از شاهنامه توضیح داده‌ایم.

 

[amın]

عظمت و قاطعیت قهرمان​

قهرمان در این ابیات از شاهنامه، کاوه است و همانطور که می‌توانیم ببینیم، آنچنان در برابر ضحاک ستمگر که پادشاهی قوی است، ایستادگی می‌کند که گویی تمام رشادت‌های جهان در او جمع شده است.

 

[amın]

زیاد بودن سؤال و جواب​

رجزخوانی که نوعی دیالوگ و گفتگو است، در حماسه‌ها رواج زیادی دارد. در این ابیات نیز، کاوه دستور و فرمان ضحاک برای گواهی دادن به عادل بودن او را نمی‌پذیرد و در بیت زیر، برای او رجز خوانده و می‌گوید که من هیچ ترسی از پادشاه (ضحاک) ندارم.

نباشم بدین محضر اندر گوا
نه هرگز براندیشم از پادشا

تا اینجا یاد گرفتیم حماسه چیست، چه انواعی دارد و ویژگی‌های زبانی و فکری سبک حماسی یا خراسانی چه هستند. در ادامه این بخش، به معرفی مختصات ادبی سبک حماسی می‌پردازیم.

 

[amın]

مختصات ادبی​

در این بخش نیز مختصات ادبی و آرایه‌های ادبی پرکاربرد در سبک حماسی یا خراسانی را در ابیاتی که از فردوسی آوردیم، بررسی می‌کنیم.

 

[amın]

تشبیه‌​

تشبیه‌ها بیشتر مرسل (با ادات شبه) و مفصل و محسوس به محسوس هستند. البته تشبیهات دیگری چون اضافه‌های تشبیهی نیز در سبک‌ حماسی دیده می‌شود. در بیت زیر، ضحاک (مهتر (بزرگ و شاه)) به شیطان (آهرمن (اهریمن)) تشبیه شده است.

بپویید کاین مهتر، آهرمن است
جهان آفرین را به دل دشمن است