بازبینی پارسی بازبینی پارسی | واژگان گمشده پارسی: گنجینه‌ای در حال فراموشی!

[Sydney]

سِگال (Segāl)

معنی: سگال واژه‌ای کهن به‌معنای فکر، اندیشه و منش است که رد آن را می‌توان در واژگانی مانند نیک‌سگال به‌معنای نیک‌اندیش، بدسگال به‌معنای بداندیش و چاره‌سگال به‌معنای چاره‌اندیش مشاهده کرد. شکل فعل (مصدر) آن، سگالیدن است که در زمان‌های مختلف صرف می‌شود و بوی تأمل و تفکر می‌دهد.

کاربرد: این واژه در اشعار کهن اغلب در ترکیب با واژگان دیگر و همچنین به‌شکل فعل به کار رفته است. در ادبیات و به‌ویژه شعر، برای اشاره به تفکر عمیق، تدبیر و درنگ ناشی از آن، واژه‌ی سگال می‌تواند مناسب‌ترین انتخاب باشد و فعل سگالیدن، برای نشان‌دادن سنجیدن، ژرف اندیشیدن و در ذهن پروراندن...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

مَغاک (Maqāk)

معنی: مَغاک که گاه مُغاک نیز خوانده می‌شود، واژه‌ای کهن به‌معنای گودال و چاله‌ی عمیق است که می‌تواند برای نشان‌دادن حفره‌ها بر بستری غیر از زمین هم به کار رود. در بسیاری از متون قدیمی به هر جای پست، گود و ژرف مغاک گفته‌اند. این واژه از کلمه‌ی «مغ» به‌معنای عمیق و پسوند نسبت «اک» ساخته شده است.

کاربرد: در ادبیات و شعر، مغاک افزون‌بر معنای لغوی‌اش، به‌عنوان نماد و استعاره به کار می‌رود؛ برای مثال در نشان‌دادن عمق مشکلات و چالش‌های زندگی. فردوسی از این واژه مجازاً برای اشاره به گور استفاده کرده است. همچنین در کنار کلمات دیگر، می‌تواند ترکیب‌های گوناگونی با معناهای...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

نَستوه (Nastuh)

معنی: واژه‌ای بسیار کهن به‌معنای خستگی‌ناپذیر و مقاوم است و به افرادی اطلاق می‌شود که از تلاش و مبارزه خسته و ناتوان نمی‌شوند، به تنگ نمی‌آیند و روی برنمی‌گردانند. این واژه، از ترکیب پیشوند نفی «نـ» و کلمه‌ی ستوه به معنای خسته و درمانده ساخته شده است.

کاربرد: بیشترین کاربرد این واژه، در اشعار و ادبیات حماسی‌ست و از دیرباز‌ برای نام‌گذاری مردان از آن استفاده شده. برای نشان‌دادن نترس‌بودن، برخاستن پس از هر شکست و هرگز عاجز نشدن انسان و همچنین مقاومت و پایداری هرچیز حتی یک درخت، می‌توان آن را به کار برد.

شعر:
بر آن سو که شاپور...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

نَغز (Naqz)

معنی: واژه‌ای قدیمی فارسی به‌معنای خوب، نیکو، بدیع و لطیف است و در توصیف هرچیز زیبایی به کار می‌رود که دیدن و شنیدنش لذت‌بخش است. به‌طور کلی واژه‌ی نغز محدود به هیچ زمینه‌ای نیست و هرچیزی که ظریف، دقیق، خوش‌ساخت، هوشمندانه و شگفتی‌آفرین باشد، می‌تواند نغز باشد.

کاربرد: واژه‌ی نغز صفتی‌ست که در ادبیات و شعر، می‌تواند در توصیف کلام دقیق، زیرکانه و هوشمندانه، سازه‌های خوش‌ساخت و ظریف و حتی موسیقی، لطیفه و انواع هنر به کار برود.

شعر:
سیاوش یکی جایگه ساخت نغز
پسندیده مردم پاک مغز

- فردوسی -

نغز از...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

بَرین (Barin)

معنی: واژه‌ای کهن فارسی به‌معنای بالایی، برتر و متعالی است. این واژه به‌طور معمول به چیزی اشاره دارد که از نظر جایگاه، ارزش یا مرتبه فراتر از حد معمول قرار گرفته باشد؛ مانند سپهر برین = فلک‌الافلاک

کاربرد: در شعر برین اغلب در مفهوم ملکوتی به کار می‌رود و مفاهیمی چون بلندی و رفعت، پاکی و تقدس، کمال و برتری و فاصله‌گرفتن از دنیای مادی را منتقل می‌کند. در ادبیات به‌شکلی رایج در ترکیباتی مانند بهشت برین، سپهر برین، اندیشه‌ی برین، روح برین، فرّه برین، عشق بربن، ساحت برین و... کاربرد دارد.

شعر:
جهان برین و فرودین تویی خود
بتن زین فرودین...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

اختر (Akhtar)

معنی: واژه‌ای کهن فارسی به‌معنای ستاره است. این واژه هم‌معنای سرنوشت، بخت و اقبال نیز‌ قرار می‌گیرد و همچنین در برخی متون، آن را مترادف واژه‌ی درفش به‌معنی پرچم و لوا قرار داده‌اند.

کاربرد: در ادبیات و شعر، اختر با مفهومی شاعرانه‌تر و زیباتر از واژه‌ی ستاره، به‌عنوان جایگزینی برای آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در شعر، شاعران بسیاری آن را نشانه‌ی زیبایی و هدایت (ستاره‌ی بخت و اقبال) دانسته‌اند و از آن برای اشاره به تقدیر یا جایگاه بلند انسان بهره برده‌اند. علاوه‌بر آن، اختر از دیرباز برای نام‌گذاری دختران مورد استفاده قرار می‌گیرد.

[COLOR=rgb(147, 101...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

چَکاد (Chakād)

معنی: چکاد واژه‌ای اصیل فارسی به‌معنای بالای پیشانی، بلندترین نقطه، قله و فرازِ کوه است. در متون کهن و شعر فارسی، این واژه اغلب برای اشاره به اوج، بلندا و مرتفع‌ترین جایگاه به کار رفته است. این واژه همچنین با خوانش چِکاد نامی پسرانه است.

کاربرد: در ادبیات، چکاد تنها یک قله‌ی جغرافیایی نیست؛ بلکه نمادی از اوج، شکوه، برتری، آرمان و رسیدن به بالاترین مرتبه است. شاعران از آن برای توصیف بلندای کوه‌ها، عظمت طبیعت یا جایگاه والای انسان و اندیشه استفاده کرده‌اند. امروزه نیز در نام‌گذاری کتاب‌ها، مؤسسات، کوه‌نوردی و آثار هنری به دلیل آهنگ خوش و معنای باشکوهش محبوب است...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

انباز (Anbāz)

معنی: انباز واژه‌ای کهن و اصیل فارسی است به‌معنای شریک، هم‌سهم، هم‌کار و همراه در یک کار یا دارایی. این واژه در متون فارسی میانه و فارسی دری برای اشاره به کسی به کار می‌رفته که در سود و زیان، کار، مالکیت یا هدفی با دیگری سهیم است. انباز تنها یک شریک ساده نیست، بلکه در معنای عمیق‌تر، کسی است که در مسیر و سرنوشت یک کار با دیگری گره خورده است.

کاربرد: در ادبیات کهن، انباز برای توصیف شریکان تجاری، همراهان در یک سفر یا جنگ، یا کسانی که در یک هدف مشترک هم‌دست و هم‌قسم هستند به کار می‌رفته است. این واژه بار عاطفی و انسانی بیشتری نسبت به...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

آگین (Āgīn)

معنی: آگین واژه‌ای کهن و اصیل فارسی است به‌معنای آغشته، آلوده یا پوشیده‌شده با چیزی دیگر. در متون حماسی و ادبیات کلاسیک، این واژه معمولاً برای توصیف چیزی به کار می‌رفت که کاملاً در چیزی دیگر فرو رفته یا با آن پوشیده شده باشد؛ مانند خون، خاک، زر، عطر یا هر مادهٔ دیگر. آگین فقط آغشته نیست؛ بلکه تصویری از درهم‌تنیدگی کامل و پوشیده‌شدن سطح یا ذات یک‌چیز با چیز دیگر را در خود دارد.

کاربرد: در ادبیات فارسی، آگین بیشتر در صحنه‌های حماسی و توصیف‌های تصویری به کار رفته است؛ مانند میدان جنگ، جایی که زمین به خون آگین می‌شود، یا لباس و شمشیری که به گرد و خاک یا خون آغشته...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

آز (Āz)
معنی:
آز واژه‌ای بسیار کهن در زبان‌های ایرانی است و به معنای حرص، طمع، زیاده‌خواهی و سیری‌ناپذیری به کار می‌رود. در ادبیات ایران باستان و شاهنامه، آز تنها یک خصلت اخلاقی نیست، بلکه نیرویی ویرانگر و اهریمنی به شمار می‌آید که انسان را از راه خرد و داد دور می‌کند. فردِ گرفتارِ آز، هرچه به دست آورد باز خرسند نمی‌شود و همواره در پی خواستنِ بیشتر است.

کاربرد:
در ادبیات حماسی، اخلاقی و عرفانی، آز نماد دشمن درونی انسان است. شاعران فارسی بارها آن را در کنار خشم، کین، دروغ و بیداد آورده‌اند و از آن به عنوان سرچشمهٔ بسیاری از تباهی‌ها یاد...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.