آموزشی آموزشی | آرایه‌ی تشخیص

[Sydney]

آرایه‌های ادبی یا صناعات ادبی یا صنایع بدیع در ادب فارسی، فنونی هستند که به‌کاربردن آن‌ها جلوه‌ها و جنبه‌های زیبایی و هنری سخن را افزون می‌کند. یکی از این صناعات ادبی که به زیباییِ معنا و مفهوم سخن کمک بسیاری می‌کند، آرایه تشخیص است. آرایه تشخیص را با نام‌های دیگری همچون جان‌بخشی به اشیا، شخصیت‌بخشی، جاندارانگاری، انسان‌نمایی یا آدم‌نمایی نیز می‌شناسند. در تشخیص، ویژگی‌های انسانی را به اشیا یا جانوران نسبت می‌دهند؛ برای مثال در جمله‌ی «برگ می‌گریست.» تشخیص وجود دارد.
در این آموزش با ما همراه باشید تا این آرایه را به‌شکل جامع و کامل بشناسیم.​

 

[Sydney]

آرایه جان بخشی به اشیا یا تشخیص، دادن ویژگی‌های انسان به جانوران و اشیا است. در واقع تشخیص، استعاره مکنیه‌ای است که به مشبه غیرانسان او، ویژگی انسانی داده باشیم. برای نمونه در جمله «صورت ماه خندید.» ماه را به انسان تشبیه کرده‌ایم و به ماه صورتی انسانی داده‌ایم که یک عمل انسانی یعنی خندیدن را انجام می‌دهد. یا در جمله «دست نسیم صورتم را نوازش کرد.» پس از تشبیه نسیم به انسان، به نسیم که جان ندارد، جان انسانی داده‌ایم و به او دست نوازشگر انسان را هم نسبت داده‌ایم.

---

مثال:
در بخشی از شعر سهراب سپهری که در ادامه آمده، آرایه تشخیص استفاده شده است.

گاه...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

منادا و آرایه تشخیص​

هرچیزی که مورد خطاب قرار بگیرد، اگر انسان نباشد، یک تشخیص است؛ زیرا نقش منادا در دستور زبان، کسی‌ست که صدا زده شده است و در میان موجودات فقط انسان است که می‌تواند به لحاظ عقلی منادا واقع شود. حروف ندا مانند «ای»، «یا» و «ایا» قبل از کلمه منادا و حرف «ا» بعد از کلمه منادا می‌آید. یعنی وقتی شاعر یا نویسنده غیرانسان را منادا قرار می‌دهد، آن را مانند انسان تصور می‌کند و از این طریق به آن جان می‌بخشد. به جمله‌های زیر برای درک منادا توجه کنید.

گفتم: «ای تن، رنج از بهر خدای بکش.»

ای نسیم سحر آرامگه یار کجاست؟
منزل آن مه عاشق کش...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[Sydney]

استعاره مکنیه و تشخیص​

در استعاره از نوع مکنیه مشبه به همراه یکی از لوازم یا ویژگی‌های مشبه‌به می‌آید. برای درک استعاره مکنیه به بیت زیر از حافظ توجه کنید.

تو را ز کنگره عرش می‌زنند صفیر
ندانمت که در این دامگه چه افتاده است ​

شاعر در این شعر از ترکیب‌ «کنگره عرش» استفاده کرده است. آیا در این بیت کنگره در معنای اصلی خودش به کار رفته است؟ می‌دانیم که این‌گونه نیست. زیرا عرش کنگره ندارد و مضاف در غیر معنی حقیقی است. شاعر عرش را به یک کاخ تشبیه کرده است. آن‌گاه برای این‌که مخاطب در بین مشبه‌به‌های گوناگون سرگردان نشود، یک بخش از مشبه‌به یعنی کاخ را...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.