مغز و اعصاب نشت مایع مغزی نخاعی (CFS) چیست؟ از خطرات تا نحوه درمان

[amın]

نشت مایع مغزی نخاعی Cerebrospinal Fluid Leak یا (CSF)، گاهی با نشانه‌هایی ساده اما گمراه‌کننده مثل سردردی که با ایستادن شدت می‌گیرد، خروج مایع شفاف از بینی یا گوش و کاهش تدریجی شنوایی آغاز می‌شود. در نگاه اول ممکن است این علائم بی‌خطر به نظر برسند، اما پشت آن‌ها احتمال یک اختلال جدی پنهان است. اگر این عارضه نادیده گرفته شود، می‌تواند به عفونت‌های مغزی مثل مننژیت یا آسیب‌های عصبی پایدار منجر شود. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده به این موضوع می‌پردازیم که نشت مایع مغزی نخاعی چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود.

 

[amın]

نشت مايع مغزي نخاعی چیست؟​

مایع مغزی نخاعی (Cerebrospinal Fluid) یک مایع شفاف و بی‌رنگ است که اطراف مغز و نخاع جریان دارد. این مایع مثل ضربه‌گیر عمل می‌کند؛ یعنی مغز و نخاع را از آسیب‌های مکانیکی حفظ می‌کند، مواد مغذی را به مغز می‌رساند و مواد زائد را از آن دور می‌کند.

حالا گاهی این مایع از مسیر طبیعی خودش خارج می‌شود و اصطلاحا نشت کند؛ یعنی سوراخ یا پارگی‌ در لایه‌های محافظ مغز یا نخاع رخ داده است که باعث می‌شود این مایع به بیرون راه پیدا کند. این مایع با توجه به محل نشت می‌تواند به شکل‌های زیر از بدن خارج شود:

 

[amın]

نشت مایع مغزی نخاعی از بینی​

وقتی حفره یا پارگی در یکی از لایه‌های محافظ مغز یا جمجمه که بین مغز و بینی قرار دارند، ایجاد می‌شود، مایع شفاف و بی‌رنگ مغز که باید در اطراف مغز و نخاع جریان داشته باشد، از این حفره به بیرون راه پیدا می‌کند و از طریق بینی خارج می‌شود.

علت نشت مایع مغزی نخاعی از بینی​

مهم‌ترین دلایل نشت مایع مغزی از بینی عبارت‌اند از:

• ضربه یا تروما به سر مثل تصادف یا سقوط از بلندی
• جراحی‌های بینی، سینوس‌ها یا مغز
• عفونت‌های شدید سینوسی یا جمجمه‌ای
• عارضه‌های مادرزادی
• فشار بالا یا پایین غیر‌ طبیعی

 

[amın]

علائم نشت مایع مغزی نخاعی از بینی​

رایج‌ترین نشانه‌ها این عارضه عبارت‌اند از:

• ترشح شفاف و آبکی از بینی: این ترشح با آبریزش معمولی بینی فرق دارد، چون به‌جای مخاط غلیظ، مایعی کاملا شفاف، بی‌رنگ، بدون بو و رقیق مثل آب از بینی خارج می‌شود. همچنین این مایع معمولا فقط از یک سوراخ بینی می‌چکد و اغلب با خم شدن سر یا فشار آوردن روی بینی بیشتر می‌شود.
• سردرد شدید و غیرمعمول: این سرد به‌گونه‌ای است که وقتی می‌ایستید یا می‌نشینید، تشدید می‌شود و وقتی دراز می‌کشید، کاهش می‌یابد. این سردرد ناشی از کاهش فشار مایع مغزی نخاعی است.
• احساس نم یا چسبندگی در قسمت پشت بینی یا گلو: در این شرایط احتمال بروز علائم مننژیت مثل تب، گردن‌درد، تهوع، استفراغ و...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

عوارض نشت مایع مغزی نخاعی از بینی​

از مهم‌ترین عوارض آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خطر ابتلا به عفونت‌های جدی مثل مننژیت (عفونت پرده‌های محافظ مغز) به خاطر مسیر باز شده بین فضای بیرونی و فضای داخلی جمجمه.
• کاهش فشار مایع مغزی نخاعی و آسیب‌های ناشی از آن به مغز.
• احتمال بروز انسفالوپاتی (Encephalopathy) یا تغییرات شناختی در موارد طولانی‌مدت و درمان نشده.

 

[amın]

نشت مایع مغزی نخاعی از گوش​

وقتی ساختارهای حساس گوش مثل شیپور استاش یا استخوان‌های اطراف گوش دچار مشکل شوند، مثلا در بیماری‌هایی مانند تومور گلوموس یا نوروم آکوستیک، ممکن است لایه‌های محافظ آسیب ببینند و مایع مغزی نخاعی از گوش نشت کند.

علت نشت مایع مغزی نخاعی از گوش​

عوامل مختلفی می‌توانند باعث این نشت شوند، از جمله:

• تومور گلوموس (Glomus tumor) و تومور نورواندوکرین (Neuroendocrine tumor) که رشد آن‌ها در نواحی اطراف گوش می‌تواند به ساختارهای استخوانی فشار بیاورد و باعث ایجاد سوراخ یا پارگی شود.
• کیست گوش یا کیست‌های اطراف مجرای گوش که به مرور زمان با فشار به غشای محافظ، باعث نشت می‌شوند.
• سرطان گوش که تخریب بافت‌های طبیعی را به دنبال...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

علائم نشت مایع مغزی نخاعی از گوش​

نشت CSF از گوش می‌تواند با فشار بر اعصاب شنوایی یا اختلال در عملکرد حلزون گوش، بر محدوده شنوایی انسان تاثیر بگذارد. علاوه‌بر این، احتمال بروز نشانه‌های زیر نیز وجود دارد:

• ترشح شفاف و بی‌رنگ از گوش، که ممکن است پیوسته یا متناوب باشد.
• احساس پر شدن یا فشار در گوش
• کاهش شنوایی و احساس وزوز گوش
• سردردهای وضعیتی که در حالت نشسته یا ایستاده بدتر می‌شود و با دراز کشیدن بهتر می‌شود.
• علائم مننژیت مانند تب، درد گردن، تهوع و حساسیت به نور در صورت عفونت
• سرگیجه یا عدم تعادل

 

[amın]

نشت CSF از گوش می‌تواند علائمی شبیه به سکته گوش داشته باشد. با خواندن مقاله سکته گوش چیست در درمانکده، به طور کامل با این بیماری و علائم منحصر‌به‌فرد آن آشنا می‌شوید.

عوارض نشت مایع مغزی نخاعی از گوش​

مهم‌ترین عوارض نشت مایع مغزی نخاعی از گوش عبارت‌اند از:

• خطر عفونت‌های جدی مانند مننژیت به دلیل باز شدن مسیر محافظ مغز
• افزایش احتمال آسیب دائمی به ساختارهای گوش و تشدید مشکلاتی مانند پیرگوشی و اختلال طیف نوروپاتی شنوایی.
• در مواردی، فشار غیرطبیعی ممکن است موجب تحریک و بدتر شدن علائم نوروم آکوستیک یا تومورهای مرتبط شود.

 

[amın]

نشت مایع مغزی نخاعی از ستون فقرات​

مایع مغزی نخاعی علاوه‌بر مغز، دور نخاع هم جریان دارد و توسط لایه‌هایی به نام پرده‌های مننژ (Meninges) پوشیده شده است. نشت مایع مغزی نخاعی از ستون فقرات یعنی اینکه در بخشی از این پرده‌ها یا غشای محافظ نخاع، حفره یا پارگی ایجاد شده و مایع از آن ناحیه بیرون می‌زند. درست مثل این است که در یک شلنگ آب‌ سوراخی ایجاد شود و آب از آن نشت کند؛ در اینجا نخاع و پرده‌هایش نقش شلنگ را دارند و مایع CSF مثل آب داخل شلنگ است.

اگر این نشت ادامه پیدا کند، فشار داخل شلنگ کم شده و جریان آب در بخش‌های دیگر دچار مشکل می‌شود. در بدن ما هم، کاهش فشار مایع مغزی نخاعی باعث سردرد و ناراحتی می‌شود و اگر حفره بسته نشود، مشکلات بیشتری ایجاد می‌کند.

 

[amın]

علت نشت مایع مغزی نخاعی از ستون فقرات​

دلایل اصلی نشت مایع مغزی نخاعی از ستون فقرات را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• ضربه یا آسیب مستقیم به ستون فقرات مثل تصادف، سقوط یا زخم ناشی از اشیا نوک‌ تیز
• سوزن‌گذاری‌های تشخیصی یا درمانی مثل پونکسیون کمری (تزریق یا نمونه‌گیری از مایع نخاعی) که ممکن است باعث سوراخ شدن پرده شود.
• بیماری‌های بافت همبند یا ضعف مادرزادی پرده‌ها
• افزایش فشار داخل جمجمه یا نواحی ستون فقرات که باعث پارگی شود.