شطرنج شطرنج، میراثی از شرق که جهان را به چالش کشید.

[MAEIN]

امروزه شطرنج تنها یک بازی سرگرم‌کننده نیست، بلکه ورزشی رسمی است که فدراسیون جهانی آن (FIDE) میلیون‌ها بازیکن را زیر پوشش دارد.

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زینب رازدشت: بخار حوض‌های آب داغ حمامی‌های شهر بوداپست، بالای سر مردمی که روی میزهای مرمرین شم شده‌اند و با تمرکز بر روی صفحه بازی خم شده‌اند، حلقه زده است. این صحنه تنها مختص بوداپست نیست؛ در چین، میزهای شطرنج در پارک‌ها مملو از علاقه‌مندان است و در نیویورک، پارک مرکزی (Central Park) به مکانی برای تمرین استراتژی‌های این بازی تبدیل شده است.

شطرنج یک نبرد فکری میان دو بازیکن است که در بیشتر کشورهای جهان روی صفحه‌ای متشکل از ۶۴ خانه و با ۳۲ مهره انجام می‌شود.

برخلاف اندازه کوچک و ظاهر ساده صفحه و مهره‌های شطرنج،...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

ریشه‌های تاریخی: از هند تا ایران

داستان‌ها، شخصیت‌ها و چهره‌های مرتبط با شطرنج، بعدی اسرارآمیز به این بازی می‌بخشند، هرچند اصل و ریشه دقیق آن همچنان مورد بحث است. آنچه مسلم است، شطرنج از شبه‌قاره هند سرچشمه گرفته و در ایران تکامل یافته است. ابن خلدون، مورخ مشهور، در قرن هشتم هجری ابداع شطرنج را به مردی هندی به نام «ساسا ابن داهر» نسبت داده است.

یکی از بازی‌های باستانی هندی «چاتورانگا» به معنای «چهار بخش» یا «چهاردست‌وپا» است که احتمالاً به چهار رکن اساسی ارتش آن روزگار هند یعنی فیل‌ها، جنگجویان سوار بر اسب، ارابه‌ها و پیاده‌نظام اشاره دارد. اگرچه چاتورانگا را نمی‌توان مستقیماً با بازی امروزی شطرنج برابر دانست، اما قطعاً مقدمه‌ای برای شکل‌گیری آن بوده است.

در یک نسخه خطی...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

تکامل قوانین و نام‌گذاری مهره‌ها

در آن دوران، نام‌گذاری مهره‌ها با امروز تفاوت‌هایی داشت. مهره‌ها به ترتیب عبارت بودند از: «شاه»، «فرزین» که بعدها در اروپا به «وزیر» و سپس به «ملکه» تغییر نام داد، «فیل»، «فرس» یا همان «اسب» امروزی، «رخ» که به «قلعه» نیز معروف است و در آخر «بیدق» یا همان «سرباز».

شطرنج در میان مردم، اشراف‌زادگان و به خصوص خلفای عباسی محبوبیت زیادی داشت. استادان بزرگ آن زمان در جهان اسلام چهره‌های درخشانی بودند؛ از جمله «صولی»، «رازی»، «اعدانی» و «ابن ندیم» که در تکامل استراتژی‌های این بازی نقشی اساسی داشتند.

ارتباط ایران و اروپا در تاریخ شطرنج

یوری آورباک، استاد بزرگ روس، در یکی از بازی‌های قهرمانی خود حرکتی حیرت‌آور و فوق‌العاده انجام داد که باعث پیروزی...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

انتقال به اروپا و واژه‌شناسی

«زریاب»، موسیقی‌دان و پیشگام مد، بازی شطرنج را در اوایل قرن سوم هجری به سرزمینی که در آن زمان «اندلس» نامیده می‌شد، برد. واژه معروف انگلیسی «Checkmate» (چک‌میت) در واقع تحریف شده کلمه فارسی «شاه‌مات» است که به معنای «شاه بازنده» یا «شاه درمانده» است.

بازی شطرنج از اندلس در میان اسپانیایی‌های مسیحی و مستعریان (مسیحیانی که در سرزمین‌های اسلامی اجازه پیروی از دین خود را داشتند) گسترش یافت؛ به شمال اسپانیا و کوه‌های پیرنه رفت و با عبور از مرزها به جنوب فرانسه رسید.

نخستین سند اروپایی که در آن از شطرنج یاد شده است، به سال ۱۰۵۸ میلادی (۴۵۰ هجری قمری) برمی‌گردد؛ زمانی که کنتس ارمسیند از بارسلونا مهره‌های شطرنج بلورین خود را به صومعه سنت گیلز در...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

راه‌های تجاری و نفوذ در شمال اروپا

شطرنج همچنین از طریق راه‌های بازرگانی از آسیای مرکزی به استپ‌های جنوب روسیه رسید. مهره‌های شطرنج ایرانی مربوط به قرون اول و دوم هجری در سمرقند و فرغانه کشف شده‌اند که نشان‌دهنده گستردگی این بازی در آن مناطق است.

در حدود سال ۳۹۰ هجری قمری، شطرنج از طریق راه‌های بازرگانی که وایکینگ‌ها از آن استفاده می‌کردند، به سرزمین‌های دورتر رسید. آن‌ها بازی شطرنج، سکه‌های عربی و مجسمه‌های بودا را با خود به اروپای شمالی بردند. با وجود راه‌های بازرگانی، در قرن پنجم هجری شطرنج به سرزمین ایسلند نیز راه یافت. در یک داستان ایسلندی که در سال ۱۰۵۵ میلادی نوشته شده، از یک پادشاه دانمارکی به نام «نات کبیر» سخن به میان می‌آید که در سال ۱۰۲۷ میلادی شطرنج بازی...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[MAEIN]

امروز شطرنج یک ورزش رسمی است

امروزه شطرنج تنها یک بازی سرگرم‌کننده نیست، بلکه ورزشی رسمی است که فدراسیون جهانی آن (FIDE) میلیون‌ها بازیکن را زیر پوشش دارد. از بازی‌های خیابانی در پارک‌ها تا مسابقات جهانی با جوایز میلیون دلاری، شطرنج همچنان به عنوان نماد هوش و استراتژی، میراثی غنی از فرهنگ ایرانی، اسلامی و هندی را با خود به همراه دارد و نسل‌ها را به چالش می‌کشد.

منبع: خبرگزاری مهر