خوشنویسی معرفی خط ثلث

[دینآ]

۱ - معنی اصطلاحی​

---

درباره مصطلح شدن ثلث در خوش‌نویسی، حدس‌های گوناگونی زده‌اند.
برخی به سبب آن‌که یک سوم آن دَوْر و دو سوم آن سطح است و برخی به اعتبار آن‌که مساحت سرقلمِ ثلث، یک سوم مساحت قلم طومار (قلمی درشت مخصوص نوشتن طومارها و نامه‌ها) است، آن را ثلث نامیده‌اند.
بر اساس نظری دیگر، این نامگذاری به سبب ارتباط میان خط ثلث با نسخ یا محقق است، با این توضیح که لازمه تبحر یافتن در نوشتن خط ثلث، تسلط بر نسخ یا محقق و در واقع تسلط بر دست کم دو خط از خطوط شش گانه (= یک سوم) است؛ نیز گفته شده که این نامگذاری به علت ارتباط میان لقبِ خط ثلث، یعنی «ام الخطوط»، با آیه ۱۱ سوره نساء «فَلِاُمِّهِ الثُّلُث»، بوده است.
اما باید این نظرها را که کمتر رهیافتی تاریخی به هنر...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[دینآ]

۳ - تنوع نگارش​

---

تنوع نگارش حروف در این خط، به گونه‌ای است که ناآشنایان به قواعدِ آن، در تشخیص برخی حروف و حتی کلمات به اشتباه می‌افتند.
در سطربندی نیز با رعایتِ تمام حرکات (فتحه، کسره، ضمه، سکون و تنوین)، ضوابط (تشدید، مدّ، قطع و وصل)، تزئینات و حروف خفیفه صغیره گاهی با فاصله، گاهی کم فاصله و گاهی پیچیده و تودرتو نوشته می‌شود.
تزئینات و حروف خفیفه، به منظور یکنواخت ساختن خط و زمینه، برقراری نسبت میان سیاهی خط و سفیدی داخل حلقه‌های حروف ( تعادل سواد و بیاض ) و آراستن حروف و کلمات به کار می‌روند.

۴ - نحوه اعراب گذاری​

---

برای گذاشتن اعراب، از قلمی ظریف‌تر (قلم حرکت)، که اندازه آن ۱۳ یا ۱۴ قلم ثلث است، استفاده می‌شود، با این حال...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[دینآ]

۶- پیشینه​

---

پیشینه خط ثلث به خط جلیل، (خطاطی) که خود منبعث از خطوط نبطی و مُسْنَد بود، باز می‌گردد.
ابن مُقْله (متوفی ۳۲۸) ضمن ارائه فهرستی از انواع خطوط اسلامی شناخته شده زمان خویش، پیشینه ثلث را به صورت ثلثین (ثقیل طومار، نصف، ریاسی، ثلث) آورده و ابن ندیم آن را به صورت جلیل (دیباج، طومار کبیر، نصف الثّقیل (ثقیل النصف)، ثلث کبیر) ضبط کرده است و هر دو، موارد کاربرد و خطوط فرعی منبعث از هریک از این خطوط را بر شمرده‌اند.
قلقشندی نیز این زنجیره را به صورت طومار کامل (مختصر طومار، ثلث) ضبط کرده است.
با این حال فضائلی با استاد به اقلامی که ابن مُقْله برشمرده و مقایسه آن‌ها با فهرست ابن ندیم، مراحل تکامل ثلث را به صورت جلیل (دیباج، طومار، ثلثین) و مختصر طومار...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[دینآ]

۹ - خط ثلث در کشورهای مختلف​

---

دوره شکوفایی خط ثلث در ایران، پس از عصر صفوی، بنا به دلایلی چون رونق خط نستعلیق و هرج و مرج‌های طولانی سیاسی و اجتماعی ، سیر نزولی یافت آنچنانکه تا پایان عصر قاجار ، فقط یک ثلث نویس برجسته (محمدباقر شریف شیرازی) مجال ظهور یافت.
اما در عثمانی، اهمیت خط ثلث سیر صعودی یافت و آن دیار بتدریج به کانون ثلث نویسی مبدل گشت.
ظهور جمع کثیری از ثلث نویسان برجسته در عثمانی، طی قرون نهم تا چهاردهم و کثرت آثار به‌جا مانده از آنان، که با ابداع شیوه‌های متنوع هنری در نگارش ثلث همراه بود، گویای چنین موقعیت ممتازی است.
در قرن اخیر، خط ثلث در ایران ، عراق ، ترکیه ، سوریه ، لبنان و مصر از اقبال نسبی برخوردار بوده و استادان برجسته‌ای قدم به عرصه...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.