معماری ایران یخدان‌های قدیمی: معماری هوشمند ایرانی برای تولید و نگهداری یخ

[mersede]

یخدان ها و یخچال های قدیمی، سازه هایی بودند که در گذشته برای تولید و نگهداری یخ در فصل زمستان و استفاده از آن در فصل تابستان ساخته می شدند. این سازه ها در مناطق کویری و کم آب ایران، از جمله اصفهان، یزد، کرمان، خراسان و فارس، کاربرد زیادی داشتند.

یخدان های قدیمی، معمولاً از سه قسمت اصلی تشکیل می‌شدند:​

 

[mersede]

▪︎ استخر
استخر یا همان حوضچه محل جمع آوری آب برای تولید یخ بود. این استخر معمولاً در قسمت شمالی یخدان قرار می گرفت تا آب حاصل از بارش ها وارد آن شود.

▪︎ حصار
حصار، دیوار بلندی بود که در اطراف استخر قرار می گرفت. این دیوار، علاوه بر ایجاد سایه برای استخر، از نفوذ گرما به داخل آن نیز جلوگیری می کرد. گاهی ارتفاع این دیوارها به 10 متر هم می رسید تا کاملاً از نفوذ نور خورشید به داخل استخر، جلوگیری کند. در برخی بناها برای افزایش استحکام دیوارها و یا جلوگیری از تابش های جانبی خورشید، سایه اندازهای جانبی، طاق نماهای متعدد و پشتبندهای بزرگی در اطراف حصار اصلی احداث می کردند.

▪︎ مخزن یخ
مخزن یخ، محل نگهداری یخ بود. این مخزن معمولاً در قسمت جنوبی یخدان قرار می گرفت تا از تابش...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[mersede]

▪︎ گنبدی:
مصالح مورد استفاده برای ساخت مخازن گنبدی یا مخروطی شکل، به طور معمول خشت خام یا چینه بود. دهانه این مخزن وسیع و نوک آن باریک تر است. ورودی در قسمت شمالی و در نزدیکی حوضچه تولید یخ ساخته می شد که برای انتقال آسان یخ، دارای سطحی شیب دار بود. خروجی مقابل ورودی قرار می گرفت و از طریق یک اتاق کوچک به بیرون راه داشت. یخچال های ابرقو، کرمان، یزد، میبد، کاشان و یخچال میرفتاح ملایر مخزن گنبدی دارند.​

▪︎ تونلی:
مخزن این یخچال ها شبیه تونل بود که به صورت یک مستطیل دراز ساخته می شد. عرض آن در حدود 5 متر و طول آن حدود 10 متر بوده است. سقف آن ها معمولاً به صورت طاق ساخته می شد و کنار راهروهای آن اتاق کوچکی بود...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[mersede]

▪︎ نحوه تولید و برداشت یخ از یخچال های باستانی:
در قدیم افرادی مسئول تهیه و توزیع یخ بودند که به آنها یخچال دار می گفتند. این افراد در شب های زمستان داخل حوضچه ها تا سطح معینی آب می ریختند. در آن زمان سرمای شب به قدری زیاد بود که تا صبح آب حوضچه یخ می زد. هرشب ارتفاع آب را در حد چند سانتی متر اضافه می کردند. این کار هرشب تکرار می شد تا قطر یخ به اندازه عمق حوضچه برسد.
سپس یخچال داران در هنگام صبح با ابزارهای خاصی یخ ها را تکه می کردند، به مخزن یخ می برند و داخل گودال می ریختند. برای اینکه قطعه های یخ به هم نچسبند، بین آنها کاه یا ساقه گندم قرار می دادند، سپس لایه بعدی یخ را روی آن می گذاشتند. در نهایت با پر شدن گودال،...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.