آموزشی مفعول چیست؟

[زهـرا دلاریـᥫ᭡]

تعریف مفعول در دستور زبان فارسی​

«مفعول» واژه‌ای عربی به‌معنای «آن‌که بر او فعل واقع شده» است. در دستور زبان فارسی، مفعول به کلمه یا گروهی از کلمات گفته می‌شود که کار فعل بر آن واقع می‌شود یا به بیان ساده‌تر، پاسخ پرسش «چه چیزی را؟» یا «چه کسی را؟» بعد از فعل را می‌دهد.

به‌عنوان مثال:

• علی کتاب را خواند.

در این جمله، «کتاب را» مفعول است، چون کاری که فعل «خواند» انجام می‌دهد، بر روی «کتاب» واقع شده است.

نشانه‌های مفعول در جمله​

شناخت مفعول از طریق نشانه‌ها و جایگاه آن در جمله آسان‌تر می‌شود. در ادامه به مهم‌ترین نشانه‌های مفعول در زبان فارسی اشاره می‌کنیم:

۱. وجود «را» به‌عنوان نشانه‌ی اصلی مفعول​

رایج‌ترین...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[زهـرا دلاریـᥫ᭡]

انواع مفعول در زبان فارسی​

مفعول در زبان فارسی به دو نوع مفعول بی‌واسطه و مفعول باواسطه تقسیم می‌شود.

۱. مفعول بی‌واسطه​

مفعولی است که به‌صورت مستقیم و بدون واسطه پس از فعل می‌آید.

مثال:

• او خانه را ساخت.

در این جمله، «خانه را» مفعول بی‌واسطه است، چون به‌صورت مستقیم عمل فعل بر آن واقع شده است.

۲. مفعول با واسطه​

گاهی فعل به‌صورت غیرمستقیم بر روی مفعول اثر می‌گذارد و معمولاً با یک حرف اضافه همراه است.

مثال:

• من به دوستم فکر می‌کنم.
• او از موفقیتش خوشحال شد.

در این جمله‌ها، «دوستم» و «موفقیتش» مفعول باواسطه‌اند، چون با حرف اضافه‌ی «به» و «از» همراه شده‌اند.

در یک تقسیم‌بندی دیگر مفعول به...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[زهـرا دلاریـᥫ᭡]

تفاوت مفعول و فاعل در جمله​

گاهی در تشخیص فاعل و مفعول اشتباه پیش می‌آید. برای جلوگیری از این اشتباه باید دانست:

• فاعل کسی یا چیزی است که کار را انجام می‌دهد.
• مفعول کسی یا چیزی است که کار بر او انجام می‌شود.

مثال:

• رضا کتاب را خواند.

در این جمله، «رضا» فاعل است، چون کار خواندن را انجام داده، و «کتاب را» مفعول است، چون خوانده شده است.

نحوه تشخیص مفعول در جمله‌های پیچیده​

در جمله‌های مرکب یا دارای چند فعل، ممکن است بیش از یک مفعول وجود داشته باشد یا تشخیص آن دشوار شود. برای یافتن مفعول در چنین جمله‌هایی، باید ابتدا فعل را مشخص کرد و سپس پرسش «چه کسی را؟» یا «چه چیزی را؟» را از آن پرسید.

مثال:...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[زهـرا دلاریـᥫ᭡]

نقش مفعول در درک معنای جمله​

وجود یا نبود مفعول می‌تواند معنی جمله را به‌کلی تغییر دهد. برخی فعل‌ها لازم‌اند و نیازی به مفعول ندارند (مانند: «خوابیدن»، «آمدن»)، اما فعل‌های متعدی حتماً به مفعول نیاز دارند تا معنی کامل شود (مانند: «دیدن»، «خوردن»، «نوشتن»).

مقایسه کنید:

• بچه خوابید. (فعل لازم → بدون مفعول کامل است.)
• بچه خورد. (ناقص است، چون نمی‌دانیم چه چیزی را خورد.)
• بچه نان را خورد. (جمله کامل شد، مفعول اضافه شد.)

تمرین برای شناخت مفعول​

برای تقویت درک دستور زبان، بهتر است با تمرین و مثال، نقش مفعول را در جمله‌ها پیدا کنیم:

۱. مادر غذا را پخت. → مفعول: غذا را

۲. سارا شعر خواند. → مفعول:...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.