معماری ایران معماری حمام قلی بیگ

ترَنُّم · 2/4/26

حتما تا به حال وصف حمام‌های قدیمی و بزرگ ایرانی چون حمام گنجعلی خان کرمان و یا حمام فین کاشان را شنیده اید و یا در سفرتان به کاشان و کرمان سری هم به این حمام‌های معروف تاریخی زده اید. حالا این بار با ما باشید تا به سراغ حمام کمتر شناخته شده ای برویم که اتفاقا یکی از قدیمی‌ ترین و بزرگ‌ ترین حمام‌های ایرانی‌ است و البته کمتر کسی آن را می شناسد. می‌رویم سراغ حمام مهدی قلی بیک که از قضا موزه مردم شناسی مشهد هم هست. زمانی که وارد این ساختمان شوید، دیوارها و نقاشی های جالب توجهش، دقایقی شما را به خود مشغول می کند و راستش تصورش را هم نمی کنید که قرار است چنین نقوشی را بر سقف یک بنا، آن هم یک حمام قدیمی ببینید.
این حمام یکی از حمام های معروف ایران است که قدمتش به زمان شاه عباس صفوی برمی گردد و...

ترَنُّم · 2/4/26

حمام مهدی قلی بیک در مشهد یکی از بزرگ ترین حمام های ایران است که با قدم گذاشتن به درون آن با ساختاری بسیار زیبا از حمام های قدیمی رو به رو خواهید شد. این حمام بنایی قدیمی با سقفی زیبا، رنگین و منحصر به فرد است که قدمت آن به دوران صفویه برمی‌گردد. حمام مهدی قلی بیک درست در کنار یکی از مساجد قدیمی مشهد به نام مسجد شاه قرار دارد و از همین رو تا مدت ها به نام «حمام شاه» شناخته می شد تا آن که پس از انقلاب اسلامی نام حمام رضوی را بر روی آن گذاشتند. همچنین این حمام قدیمی درست در کنار حریم مطهر امام رضا و بازار قدیمی فرش فروشان مشهد قرار دارد و به این ترتیب رسیدن به آن کار ساده ای است.
جالب است بدانید این حمام زیبا در سال 1300 خورشیدی بنا به...

ترَنُّم · 2/4/26

معماری و طراحی حمام مهدی قلی بیک
به طور کلی در ساخت حمام مهدی قلی بیک از مواد و مصالحی چون ساروج، آهک، فلز، سنگ، شیشه و کاشی استفاده شده اما اسکلت اصلی بنا از جنس آجر است. این حمام در مجموع از 7 بخش تشکیل شده که هر کدام کارآیی متفاوتی دارند.
هنگامی که وارد حمام مهدی قلی بیک می شوید، دالان کوچکی پیش روی شماست که در سمت راست باجه فروش بلیت حمام قرار دارد. پس از خرید بلیت تا انتهای دالان که بروید به وسیله یک پله به هشتی کوچکی وارد می شوید. در این قسمت نقشه کل حمام را با توضیحات بر روی دیوار خواهید دید و درست رو به روی شما در ویترینی شیشه ای، مجموعه ای از لوازم حمام قدیمی چون صابون ها، لیف، سنگ پا، لنگ و ... به چشم می خورد. از این قسمت به سمت راست و به داخل سربینه هدایت می شوید. در داخل...

ترَنُّم · 2/4/26

بخش‌های مختلف حمام
همان طور که گفته شد حمام مهدی قلی بیک فضایی در حدود 2000 متر مربع را به خودش اختصاص داده و در این فضای وسیع، بخش های مختلفی دارد. از در ورودی که بگذریم، وارد دالانی کوتاه می شویم که ما را به دهلیزی هدایت می کند و سپس دسترسی به سایر بخش ها را ممکن می کند. در ادامه به تک تک بخش های مهم حمام سری می زنیم و عکس های‌شان را می بینیم.

ترَنُّم · 2/4/26

- سربینه یا رختکن
همان طور که گفتیم نخستین بخش در حمام که وارد آن می شوید، بخش سربینه یا رختکن است که خود از چند غرفه در جهت های مختلف تشکیل می شود. دیوارهای سربینه مزین به کاشی کاری های فیروزه ای و طرح دار زیبایی است و در سقف نیز نقاشی هایی چشمگیر خودنمایی می کند. در ساخت سربینه از 28 لایه ساروج بری و گچ کاری استفاده شده که از این تعداد لایه، 13 لایه تنها مختص به تزیینات نقاشی حمام است. قدیمی ترین نقاشی موجود در سقف به زمان حکومت صفوی و جدیدترین آن نیز به اواخر دوره قاجار یعنی حدود سال 1300 برمی گردد.
بیشترین نقاشی که در حال حاضر دیده می شود، مربوط به لایه اخیر است که در آن داستان های شاهنامه، افسانه های عامیانه و بخش هایی از...

ترَنُّم · 2/4/26

2- بخش های سربینه و غرفه های آن
در چهار طرف سربینه چهار غرفه یا صفّه وجود دارد که هر کدام کارآیی متفاوتی داشتند. سه صفّه برای عموم مردم بود که از آن ها برای تعویض لباس ها در بدو ورود به حمام و قرار دادن دیگر وسایل خود استفاده می کردند. چهارمین غرفه که بزرگترین صفّه نیز بود، با نام شاه نشین شناخته می شد و مختص استفاده بزرگان و اشراف بود. تفاوت غرفه شاه‌نشین با دیگر غرفه ها در نور و اندازه آن بود. این غرفه که در ضلع شمالی حمام قرار دارد، روشنایی مطلوبی دارد.
علاوه بر قسمت های گفته شده، در سربینه، فضایی برای صاحب حمام در نظر گرفته می شد. او در این محل می نشست و به حساب و کتاب، دریافت هزینه ها و ارایه خدمات و لوازم مورد نیاز مردم مشغول می شد. به طور مثال مردم وسایلی چون صابون، کیسه،...

ترَنُّم · 2/4/26

4- گرمخانه و نظافت خانه
پس از هشتی به بخش گرمخانه هدایت می شوید که محل اصلی شست و شو بوده است. گرمخانه شکلی مربعی دارد و با چهار ستون در وسط حمایت می شود. سقف گرمخانه گنبدی شکل است و نور آن با چندین گلجام تامین می شود. در اطراف گرمخانه سه غرفه دیده می شود که از آن ها برای نشستن به هنگام استحمام استفاده می کردند.
گرمخانه مورد استفاده افراد عادی و اتاق دیگر که معروف به «خلوت یا خلوت گاه» بود، مخصوص استفاده افراد معلول و یا مبتلا به بیماری های مسری بود. این افراد برای برداشت آب گرم مورد نیاز خود از دریچه تعبیه شده در اتاق که به خزینه راه داشت، استفاده می‌کردند. البته در برخی از حمام های قدیمی، خلوتگاه، فضایی با حوضچه‌های کوچک بوده و به نام دستک شهرت داشت که تنها بزرگان و امیران برای...

ترَنُّم · 2/4/26

- خزینه
خزینه را در بخش غربی حمام خواهید دید که سطح آن کمی از کف گرمخانه بالاتر است. مردم پس از شست و شوی بدن خود در گرمخانه، وارد فضای خزینه می شدند و با آب گرم آن خود را آب می کشیدند.
اوایل، برای تامین آب حمام مهدی قلی بیک از قنات و بعدها از چاه موجود در سربینه استفاده می کردند. این آب از طریق شبکه آب رسانی که مجموعه ای از تَنبوشه ها (لوله های سفالین) و حوضچه های تصفیه بود، تصفیه و گرم شده و سپس به بخش های مختلف هدایت می شد. مسیر حرکت آب این گونه بود: از چاه سربینه به سوی خزینه می رفت و آب گل آلود وارد اتاق شمالی این بخش می شد، در آن جا گل و لای در حوضچه های تصفیه آب سرد ته نشین و سپس آب تمیز به خزینه منتقل می‌شد. آب راه یافته، در دیگ های مسی کف خزینه که با نام «تیان» شناخته می...

ترَنُّم · 2/4/26

6- تون (گلخن یا آتش‌خانه)
درست در پشت خزینه، فضای تون، گلخن یا آتش‌خانه قرار دارد که محل ایجاد آتش و تامین حرارت و انرژی گرمایی حمام بود. شخصی که این مسوولیت را به عهده داشت، «تون تاب» نامیده می شد. تون تاب ابتدا سوخت حمام مانند هیزم، خار و خاشاک، فضولات حیوانی و در کل هر چیز قابل اشتعال، را تهیه می کرد و سپس، با گذاشتن آنها درون کوره تون، آتش را روشن می‌کرد. کوره تون در زیر تیان‌ها قرار داشت.
جالب آن که با تدابیر جذابی، گرما و دود حاصل از سوختن هیزم، به وسیله انشعاباتی به نام «گربه‌رو» به فضای بیرون حمام منتقل می‌شد. گربه رو علاوه بر خارج کردن دودها، خود باعث گرم کردن کف و دیوارهای حمام مهدی قلی بیک می شد، چرا که گربه رو در واقع کانال‌هایی باریک بود که در کف گرمخانه به...

ترَنُّم · 2/4/26

7- چاله حوض
شاید جالب باشد بدانید که امکانات حمام های ایرانی تنها به شست و شوی بدن محدود نمی شد و معماران ترتیبی داده بودند که مردم بتوانند در این حمام های عمومی نیز آب تنی کنند و می توان گفت در واقع حمام های عمومی، مجموعه ای برای سرگرمی نیز محسوب می شدند.
افراد پس از حمام کردن به بخش دیگری می رفتند که با نام چاله حوض شناخته می شد. در میان چاله حوض استخر آب بزرگی قرار داشت که برای آب تنی مورد استفاده بود. چاله حوض حمام مهدی قلی بیک در مقایسه با دیگر حمام های دوره صفوی ابعاد بزرگ تری دارد و تناسبات به کار گرفته شده در ساختش با آن که بسیار ساده است، شکوه معماری ایرانی و اسلامی را به نمایش می گذارد.
دقت به کار رفته در محاسبه طول، عرض و عمق استخر، ارتفاع کف تا سقف، همچنین ساخت ستون...

معماری ایران معماری حمام قلی بیگ

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

ترَنُّم

امضا : ترَنُّم

موضوعات مشابه