آموزشی آموزشی | مضاف و مضاف الیه

[amın]

وقتی دو اسم به‌وسیله کسره به همدیگر اضافه می‌شوند، ترکیب اضافی ساخته می‌شود و اسم اول، مضاف و اسم دوم، مضاف الیه است. برای مثال در ترکیب «لباس سارا»، «لباس» مضاف و «سارا» مضاف‌الیه است. البته ترکیب اضافی با ترکیب وصفی که مانند مثال «لباس سبز» از «اسم + کسره + صفت» ساخته می‌شود، تفاوت دارد.

 

[amın]

مضاف و مضاف الیه چیست؟​

هرگاه اسمی را با کسره به اسم دیگری اضافه کنیم، اولین اسم را مضاف و دومین اسم را مضاف الیه می‌نامیم. همان‌گونه که در آموزش «صفت چیست و انواع آن کدامند؟ | به زبان ساده» دیدیم، صفت اسم را توصیف می‌کند. برای مثال، گفتیم که در عبارت «کیف قهوه‌ای»، واژه «قهوه‌ای» صفتی برای اسم «کیف» است. مضاف‌الیه، عبارتی عربی به معنی «اضافه شده به آن» یا «نسبت یافته به آن» است. کلمه‌ای نیز که مضاف الیه به آن نسبت داده می‌شود، «مضاف» نام دارد. مضاف در لغت به معنی «نسبت داده شده» و «اضافه شده» است.

 

[amın]

فرق موصوف و صفت با مضاف و مضاف الیه​

موصوف و صفت یا ترکیب وصفی از اضافه شدن صفت به یک اسم ساخته می‌شود. صفت ویژگی‌ای در موصوف را توصیف و بیان می‌کند اما مضاف‌الیه‌ها، مضاف خود را توصیف نمی‌کنند بلکه صرفاً به آن اضافه می‌شوند. دو عبارت «کیف قهوه‌ای» و «کیف احمد» را در نظر بگیرید. همان‌طور که گفتیم عبارت اول، ترکیبی وصفی (موصوف و صفت) و عبارت دوم اضافی (مضاف و مصاف الیه) است. دو کلمه «قهوه‌ای» و «احمد» چه تفاوتی دارند؟ «قهوه‌ای» خود وجود مستقلی ندارد، اما «احمد» خود وجودی جدا از کیف دارد.

مضاف‌الیه که به آن متمم اسم نیز می‌گویند، معمولاً پس از مضاف می‌آید. در این حالت، معمولاً پس از مضاف حرف نشانه‌ی «کسره» یا «یِ» می‌آوریم. مثلاً «دیوارِ همسایه»، «برادرِ احمد»،...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

روش های تشخیص موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه​

معمولاً با راه‌های ساده زیر می‌توانیم صفت را از مضاف الیه تشخیص دهیم.

• ۱. اگر بین موصوف و صفت «ی» وحدت بیاوریم، معنی تغییر نخواهد کرد. برای مثال در ترکیب وصفی «باغ زیبا» می‌توانیم بگوییم «باغی زیبا» و معنی آن دارای مفهوم است. اما در ترکیب اضافی «باغ همسایه» گفتن «باغی همسایه» معنی خاصی را نمی‌رساند.
• ۲. یک راه دیگر برای تشخیص صفت از مضاف الیه، گذاشتن علامت صفت برتر، یعنی «تر»، پس از صفت یا مضاف‌الیه است. همان‌طور که می‌دانیم، «تر» پس از صفت معنی دارد، اما پس از مضاف الیه خیر. برای مثال، در ترکیب «چاقوی تیز» می‌توان ترکیب بامعنی «چاقوی تیزتر» را بیان کرد. اما برای ترکیب اضافی «چاقوی زنجان»...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

انواع مضاف و مضاف الیه​

همان‌طور که در این مطلب از مجله فرادرس اشاره کردیم، ترکیب اضافی همان مضاف و مضاف‌الیه است. در واقع، در دستور زبان مضاف و مضافه الیه را «ترکیب اضافی» و صفت و موصوف را «ترکیب وصفی» می‌نامند. در فهرست زیر، انواع ترکیب‌های اضافی را آورده‌ایم و در ادامه همین بخش توضیحاتی درباره هرکدام از آن‌ها بیان می‌کنیم.

• اضافه ملکی
• اضافه تخصیصی
• اضافه توضیحی
• اضافه بیانی
• اضافه تشبیهی
• اضافه استعاری
• اضافه اقترانی
• اضافه فرزندی

 

[amın]

اضافه ملکی​

ترکیب اضافی ملکی یا تعلقی، تعلق اسم را به کسی یا چیزی نشان می‌دهد. مثلاً در ترکیب‌های «مداد او»، «درخت جنگل»، «پیراهن حسن» و «شیشه پنجره» تعلقی هستند. برای ترکیب‌های اضافی تعلقی می‌توانیم به ترتیب، این جمله‌ها را بنویسیم: «جنگل درخت دارد»، «حسن پیراهن دارد» و «پنجره شیشه دارد».

 

[amın]

اضافه تخصیصی​

در اضافه تخصیصی، کلمه‌ای که به عنوان مضاف می‌آید، مخصوص مضاف‌الیه است. برای مثال، در ترکیب‌های «کلاس درس» و «زمین ورزش» اضافه تخصیصی داریم.

 

[amın]

اضافه توضیحی​

در اضافه توضیحی، همان‌گونه که از نامش بر می‌آید، مضاف‌الیه توضیحی برای مضاف است. در این اضافه، مضاف یک اسم عام و مضاف‌الیه نام آن است. برای مثال، ترکیب‌های «خلیج فارس» و «کتاب شاهنامه» توضیحی هستند.

 

[amın]

اضافه بیانی​

در اضافه بیانی یا جنسی، مضاف الیه جنس و ماهیت مضاف را بیان می‌کند. برای مثال، «گردنبند طلا» یا «لباس حریر».

 

[amın]

اضافه تشبیهی​

در اضافه تشبیهی، مضاف و مضاف‌الیه یک رابطه شباهت را بیان می‌کنند. در این حالت ممکن است مضاف را به مضاف‌الیه یا برعکس تشبیه کنند. برای مثال، «ماهِ رخ» یا «لبِ لعل».