ارتوپدی پارگی دیسک کمر چیست؟ [۱۴ علت و علائم + روش های تشخیص]

[amın]

پارگی دیسک کمر (Ruptured Disk) زمانی اتفاق می‌افتد که لایه بیرونی دیسک بین مهره‌ای شکافته شده و ماده داخلی (هسته ژله‌ای) بیرون بزند. این وضعیت می‌تواند روی ریشه‌های عصبی فشار ایجاد کند. به همین دلیل با یک درد تیرکشنده در ناحیه کمر و پا، بی‌حسی، گزگز، ضعف عضلانی و حتی در موارد شدید اختلال کنترل ادرار و مدفوع مواجه می‌شوید. شدت علائم با توجه به میزان پارگی و فشار روی عصب متفاوت است؛ در برخی درد خفیف و محدود و در برخی دیگر درد شدید و ناتوان‌کننده است. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده به این موضوع می‌پردازیم که پارگی دیسک کمر چیست و چه علائمی دارد.

 

[amın]

پارگی دیسک کمر چیست؟​

بین مهره‌های کمر یک بالشتک قرار دارد که وظیفه‌اش ضربه‌گیری است. این بالشتک از دو قسمت ساخته شده است:

1. هسته ژلاتینی (Nucleus Pulposus) که مثل یک ژل مرطوب و نرم است.
2. حلقه فیبری (Annulus Fibrosus) که مثل لاستیک ضخیم دور ژل را محکم گرفته است.

پارگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که این حلقه فیبری ترک بخورد یا پاره شود و بخشی از هسته ژل‌مانند از شکاف بیرون بزند. اگر این ماده بیرون‌زده به ریشه‌های عصبی که از نخاع خارج می‌شوند برخورد کند باعث درد و علائم عصبی می‌شود.

 

[amın]

علت‌ پارگی دیسک کمر چیست؟​

مهم‌ترین دلایل پاره شدن دیسک کمر عبارت‌اند از:

• افزایش سن و فرسودگی طبیعی دیسک
• اضافه وزن
• فعالیت‌های شدید فیزیکی
• بلند کردن اجسام سنگین به شیوه نادرست
• نشستن طولانی‌مدت
• ضعف عضلات مرکزی (Core) و عضلات کمر
• حرکات ناگهانی و چرخشی ستون فقرات مانند چرخیدن ناگهانی
• ضربه شدید مانند تصادف، سقوط و ورزش‌های پرفشار
• سیگار کشیدن. نیکوتین جریان خون به بافت دیسک را کاهش می‌دهد و بدون خون کافی هم دیسک خشک و شکننده می‌شود. به همین دلیل سیگاری‌ها دو تا سه برابر بیشتر دچار فتق و پارگی دیسک می‌شوند.
• بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت

 

[amın]

علائم پارگی دیسک کمر چیست؟​

نشانه‌های رایج پارگی دیسک کمر شامل موارد زیر می‌شود:

۱- درد تیر‌کشنده از کمر به پا​

وقتی از بیماران می‌پرسید درد دیسک کمر چگونه است آن‌ها اغلب به این موضوع اشاره می‌کنند که یک درد تیر‌کشنده از کمر به پا را حس می‌کنند. در واقع این مهم‌ترین علامت پارگی دیسک کمر است که مسیر کمر، باسن، پشت ران، پشت ساق پا و کف پا را طی می‌کند. این درد اغلب در شرایط زیر بدتر می‌شود:

• نشستن‌های طولانی‌مدت
• خم شدن به جلو
• عطسه و سرفه کردن

دردی که از کمر به پا تیر می‌کشد و با علائم عصبی همراه است، نشانه واضح دیسک کمر و سیاتیک است. این درد یعنی دیسک آسیب‌دیده روی عصب سیاتیک فشار وارد می‌کند.

 

[amın]

۲- احساس گزگز و بی‌حسی​

وقتی دیسک پاره می‌شود، ماده ژلاتینی بیرون‌زده معمولا به یکی از ریشه‌های عصبی L4، L5 یا S1 فشار وارد می‌کند. هر کدام از این اعصاب، مسیر حسی مخصوصی در پا را پوشش می‌دهند. وقتی عصب تحت فشار قرار بگیرد، شما در همان «منطقه اختصاصی» احساس گزگز، مورمور و بی‌حسی می‌کنید. برای همین است که پزشک با یک پرسش به ظاهر ساده مثل «کجای پات احساس بی‌حسی داری؟» می‌تواند حدس بزند کدام دیسک درگیر است.

 

[amın]

درگیری ریشه L4​

اگر ریشه L4 و L3 درگیر شده باشد، الگوی بی‌حسی در جلوی ران، کناره داخلی زانو و داخل ساق پا خواهد بود. درد آن را نیز اغلب به شکل‌های زیر احساس می‌کنید:

• احساس برق‌گرفتگی یا مورمور در داخل ساق
• درد هنگام صاف کردن زانو
• ضعف در صاف کردن پا روی صندلی

 

[amın]

درگیری ریشه L5​

عصب L5 مسئول حس و حرکت سمت خارجی ساق و روی پا است. درگیری ریشه L5 شایع‌ترین نوع پارگی دیسک کمر است و الگوی دقیق بی‌حسی آن به شکل زیر خواهد بود:

• پشت ساق
• روی پا
• انگشت شست پا

درد آن نیز به شکل‌های زیر حس می‌شود:

• گزگز انگشت شست پا
• مورمور روی پا
• ناتوانی در بالا آوردن انگشتان پا

 

[amın]

درگیری ریشه S1​

درگیری ریشه S1 شدید‌ترین نوع پارگی دیسک است که الگوی بی‌حسی زیر را دارد:

• کنار خارجی پا
• کف پا
• انگشت کوچک پا

درد آن نیز به شکل زیر حس می‌شود:

• بی‌حسی کناره بیرونی پا
• احساس داغی یا سردی ناگهانی کف پا
• مشکل در ایستادن روی نوک انگشتان

 

[amın]

۳- ضعف عضلات پا​

ضعیف شدن عضلات پا از علائم حرکتی پارگی دیسک کمر است که می‌توان گفت مهم‌تر از درد هم محسوب می‌شود. در این حالت عصب در حال ضعیف شدن است. ضعف عضلات پا باعث می‌شود:

• پاهایتان را روی زمین بکشید
• هنگام راه رفتن بلنگید
• خستگی غیرعادی در یک پا داشته باشید

 

[amın]

۴- کاهش رفلکس‌ها​

در بدن ما برخی واکنش‌ها اتوماتیک هستند و بدون فکر کردن انجام می‌شوند. به این واکنش‌های خودکار می‌گوییم رفلکس. یکی از رایج‌ترین آن‌ها رفلکس زانویی است؛ همان ضربه کوچکی که پزشک با چکش مخصوص به زیر زانو می‌زند و پا ناخواسته کمی به جلو حرکت می‌کند.

وقتی دیسک کمر دچار فتق یا پارگی شود، ممکن است روی ریشه‌های عصبی فشار وارد کند. این ریشه‌های عصبی مسئول رساندن پیام‌ها بین عضلات و مغز هستند. اگر این عصب تحت فشار قرار بگیرد، پیام‌ها ضعیف‌تر یا کندتر منتقل می‌شوند در نتیجه رفلکس‌ها پایین می‌آیند.