آموزشی آموزشی | اضافه تشبیهی

[amın]

اضافه تشبیهی ترکیبی اضافی است که در آن، مشبه و مشبه‌به یک تشبیه به صورت ترکیب اضافی وجود دارند یعنی یا مشبه به مشبه‌به یا مشبه‌به به مشبه اضافه شده است. برای مثال، ترکیب اضافی «چشم نرگس» اضافه تشبیهی است زیرا در آن، چشم (مشبه) را به نرگس (مشبه‌به) تشبیه کرده‌ایم.

 

[amın]

اضافه تشبیهی چیست؟​

در اصطلاح ادبی، اضافه تشبیهی یک تشبیه است که از اضافه شدن مشبه‌به به مشبه یا مشبه به مشبه‌به ساخته می‌شود. برای مثال، «ماهِ رخ» یا «لبِ لعل» اضافه تشبیهی هستند. در مثال «ماه رخ»، رخ (مشبه) به ماه (مشبه‌به) تشبیه شده است. در مثال «لب لعل» نیز لب را (مشبه) به لعل (مشبه‌به) تشبیه کرده‌ایم. اضافه تشبیهی با اضافه استعاری (مانند پای عقل) که در آن مشبه با یکی از ویژگی‌های مشبه‌به می‌آید، متفاوت است که در این مطلب به توضیح آن نیز می‌پردازیم.

 

[amın]

اضافه تشبیهی را خود می‌توان به دو دسته تقسیم کرد.

• مشبه + -ِ + مشبه‌به: ساقِ بلور («ساق» مشبه + «بلور» مشبه‌به)
• مشبه‌به + -ِ + مشبه: کمانِ ابرو («کمان» مشبه‌به + «ابرو» مشبه)

 

[amın]

تشبیه و استعاره​

تشبیه که در لغت به‌معنی «چیزی را به چیزی مانند کردن» است، ساده‌ترین صورت خیال نامیده‌اند. در اصطلاح ادبی، تشبیه آرایه‌ای است که بین دو یا چند چیز به قصد اشتراکشان در یک یا چند صفت ارتباط برقرار می‌کند. تشبیه یکی از بهترین راه‌های خلق صورت خیال است که در خدمت معنا قرار می‌گیرد و به بسط اندیشه کمک می‌کند. تشبیه تأثیر سخت را بیشتر می‌کند و شعر و نثر و کلام عادی نیز کاربرد دارد. از دلایل استفاده از تشبیه، می‌توان به این موارد اشاره کرد: نصیحت، نکوهش، توصیف، مضمون‌آفرینی، تصویرسازی و... .

 

[amın]

تشبیه در دو قالب ساختاری بیان می‌شود. یکی در قالب جمله و به‌صورت گسترده و دیگری به‌صورت ترکیبی اضافی که یکی از انواع آن اضافه تشبیهی است و در ادامه با آن آشنا می‌شویم. در حالت گسترده و کامل، تشبیه از چهار بخش تشکیل می‌شود که به هریک از آن‌ها رکن می‌گویند و ارکان تشبیه نام دارند. ارکان تشبیه عبارت‌اند از:

• مشبه: کلمه یا جمله‌ای است که به چیزی تشبیه و مانند می‌شود.
• مشبه‌به: کلمه یا جمله‌ای است که مشبه به آن تشبیه می‌شود.
• وجه شبه: صفت و وجه مشترک بین مشبه و مشبه‌به است.
• ادات تشبیه: کلمه‌ای است که شباهت بین مشبه و مشبه‌به را برقرار می‌کند.

 

[amın]

با یک مثال ساده، با این ارکان آشنا می‌شویم. این جمله را در نظر بگیرید: «دل احمد مانند آب، زلال است.» در این جمله، دل احمد به آب تشبه شده است. پس تا اینجا می‌دانیم که مشبه دل احمد است و مشبه‌به آب. اما وجه شبه چیست؟ در جمله به زلالی اشاره شده است و منظور شباعت دل احمد و آب از نظر زلالی است. پس وجه شبه زلال بودن است. ادات تشبیه نیز کلمه «مانند» است که مشبه و مشبه‌به را به هم وصل کرده است.

اما از بین ارکان تشبیه، دو رکن مشبه و مشبه‌به پایه‌های اصلی هستند. اگر یکی از این دو رکن حذف شود، آرایه تشبیه به صنعت استعاره تبدیل می‌شود. بنابراین آرایه تشبیه و استعاره با هم تفاوت دارند.

در طرف مقابل، وجه شبه و ادات تشبیه از ارکان اصلی تشبیه نیستند و گاهی به‌طور کامل حذف می‌شوند و اتفاقاً حذف آن‌ها...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

ترکیب اضافی چیست؟​

ترکیب اضافی یا همان مضاف و مضاف‌الیه شامل دو بخش است. گاهی اسمی به اسم دیگر اضافه می‌شود و توضیح به آن می‌افزاید. این ترکیب را ترکیب اضافی می‌گوییم. برای مثال، «کیفِ احمد» یک ترکیب اضافی است.

 

[amın]

آیا اضافه تشبیهی تشبیه بلیغ است؟​

تشبیه‌ بلیغ تشبیهی است که در آن هم وجه شبه و هم ادات تشبیه‌ ذکر نشود و فقط دو رکن اصلی تشبیه یعنی مشبه و مشبه‌به وجود دارند. مشبه و مشبه‌به در تشبیه بلیغ برخلاف دو رکن دیگر (ادات تشبیه‌ و وجه شبه) هیچ‌گاه حذف نمی‌شوند.


دقت کنید که هر اضافه تشبیهی‌ای یک تشبیه بلیغ نیست، زیرا ممکن است مثلاً اضافه تشبیهی داشته باشیم و وجه شبه نیز حذف نشده باشد. برای مثال، بیت زیر را در نظر بگیرید:

از آن بُرد گنج مرا دزد گیتی
که در خواب بودم گه پاسبانی

در بیت بالا، «دزد گیتی» یک اضافه تشبیهی است و وجه شبه که «بُرد» است، در بیت آمده حذف نشده است. پس این اضافه تشبیهی تشبیه بلیغ نیست.


یا در بیت زیر، «کشتی عشق» یک اضافه تشبیهی است و تشبیه...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

تفاوت اضافه تشبیهی و استعاری چیست؟​

با توجه به آنچه درباره اضافه تشبیهی و اضافه استعاری گفتیم، تفاوت آن‌ها در این است که در اضافه تشبیهی مشبه و مشبه‌به ترکیب اضافی می‌سازند، اما در اضافه‌های استعاری مشبه‌به حذف شده و مشبه همراه با لوازمی از مشبه‌بهِ حذف شده می‌آید. در واقع، در اضافه استعاری نوعی تشبیه وجود دارد و مضاف در معنای غیرحقیقی خود به کار می‌رود. مثلاً در «رخ مهتاب»، مهتاب به موجودی تشبیه شده که داری رخ است. فرمول اضافه استعاری نیز «لوازم مشبه‌به + مشبه» است.

• فرمول اضافه تشبیهی: مشبه‌ + مشبه‌به / مشبه‌به + مشبه
• فرمول اضافه استعاری: لوازم مشبه‌به + مشبه

اضافه استعاری یکی از انواع آرایه استعاره است و در ادامه، مثال‌هایی از آن...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

چگونه اضافه تشبیهی را تشخیص دهیم؟​

نکته مهم در اضافه تشبیهی این است که حداقل دو رکن اصلی مشبه و مشبه‌به در جمله یا بیتی که اضافه تشبیهی در آن وجود دارد، به کار رفته است. در واقع، در اضافه تشبیهی می‌توانیم آن را به اصل خود با ارکانش بازگردانیم.

برای مثال، بیت زیر را در نظر بگیرید:

موی سپید را فلکم رایگان نداد
این رشته را به نقد جوانی خریده‌ام

در بیت بالا، منظور از «نقد» سکه و پول است و «نقد جوانی» اضافه‌ای تشبیهی است. در واقع، می‌توانیم یک جمله را با ارکان تشبیه این‌گونه بنویسیم: جوانی مانند نقد (پول و سکه) ارزشمند است.

در اضافه تشبیهی، اگر کلمه اول (مشبه‌به یا همان مضاف) را حذف کنیم، باید به مفهوم روان و ساده عبارت برسیم.

برای مثال، جمله زیر را در نظر بگیرید...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.