آموزشی آموزشی | اسم

[amın]

اسم‌ها یکی از انواع واژه‌ها هستند که برای نامیدن اشخاص، حیوانات، اشیاء یا پدیده‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنیم. اسم‌ها می‌توانند نقش‌های دستوری نهادی، مفعولی، متممی و منادایی را در انواع جمله‌ها به عهده بگیرند. به‌طور مثال، «مادر» اسم است و در جمله «مادر برای پرنده‌ها دانه ریخت.» نقش دستوری نهادی را به عهده گرفته است. بنابراین وقتی از شما می‌پرسند اسم چیست در فارسی، می‌توانید با اشاره به نقش‌های دستوری اسم‌ها به‌راحتی به این سؤال پاسخ بدهید.

 

[amın]

اسم چیست در فارسی؟​

در همه زبان‌ها، از جمله زبان فارسی، اسم‌ها کلمه‌‌های هستند که برای نامیدن انسان‌ها، حیوانات، اشیاء و پدیده‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنیم. اسم‌ها برعکس فعل‌ها، دارای مفهوم زمان نیستند و به هیچ‌یک از سه زمان گذشته، حال یا آینده ارتباطی ندارند. توجه داشته باشید که اسم‌ها می‌توانند مستقیم به‌عنوان نهاد، مفعول، متمم و منادای جمله به کار بروند.

در بسیاری از زبان‌ها، مانند زبان عربی، اسم‌ها دارای جنس مذکر یا مؤنث هستند اما در زبان فارسی، اسم‌ها جنس مذکر و مؤنث ندارند.

به عبارت دیگر، نقش‌های دستوری نهادی، مفعولی، متممی و منادایی همگی به اسم‌ها تعلق دارند. به‌عنوان مثال، کلمه «پروانه» یک اسم است. از این کلمه برای نامیدن یکی از حشرات...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

ویژگی ها و نشانه های اسم​

در زبان فارسی، علاوه‌بر اسم‌ها، کلمه‌های متنوع دیگری هم به کار می‌روند، مانند انواع صفت‌ها، قیدها، حروف، فعل‌ها و... . گاهی تشخیص اسم‌ها از سایر کلمه‌ها دشوار می‌شود. در این بخش به برخی از نشانه‌ها و مشخصه‌های اصلی اسم‌ها اشاره می‌کنیم تا با توجه به آن‌ها بتوانید اسم‌ها را به‌آسانی از سایر اجزای کلام تشخیص بدهید.

زیرا برای اینکه بدانید اسم چیست در فارسی و چگونه به کار می‌رود، توجه به این نشانه‌ها ضروری خواهد بود.

ویژگی‌های اصلی اسم‌ها شامل این موارد هستند:

• اسم‌ها را می‌توان با استفاده از نشانه‌های جمع (ها، ان، ون، ات، جات) جمع بست. مانند: کتاب ← کتاب‌ها
• بعد از اسم‌ها می‌توان نشانه نکره «ی» را اضافه کرد. مانند: کتاب ←...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

مثال ۱​

در ادامه، کلمه «خاطره» را با توجه به نشانه‌های اصلی اسم‌ها بررسی می‌کنیم.

• می‌توان آن را جمع بست: خاطره ← خاطره‌ها
• می‌توان بعد از آن «ی» نکره آورد: خاطره ← خاطره‌ای
• با صفت اشاره به کار می‌رود: این خاطره - آن خاطره
• بی‌واسطه در نقش نهاد و... می‌آید: خاطره خوبی بود.
• با صفت به کار می‌رود: خاطره شیرین.
• با مضاف‌الیه به کار می‌رود: خاطره مادرم.

با توجه به نشانه‌های بالا متوجه می‌شویم که «خاطره» در دسته اسم‌های فارسی قرار می‌گیرد.

 

[amın]

مثال ۲​

در ادامه، کلمه «خوابیدم» را بررسی می‌کنیم. توجه داشته باشید که علامت «*» نشانه نادرست بودن ساخت دستوری است.

• نمی‌توان آن را جمع بست: خوابیدم ← *خوابیدم‌ها
• نمی‌توان بعد از آن «ی» نکره آورد: خوابیدم ← *خوابیدمی
• با صفت اشاره به کار نمی‌رود: *این خوابیدم - *آن خوابیدم
• در نقش نهاد، متمم و... نمی‌آید. تنها در نقش فعل به کار می‌رود: شب در آرامش می‌خوابیدم.
• با صفت به کار نمی‌رود: *می‌خوابیدمِ شیرین.
• با مضاف‌الیه به کار نمی‌رود: *می‌خوابیدمِ مادرم.

با توجه به اینکه کلمه «می‌خوابیدم» هیچ‌کدام از نشانه‌ها و ویژگی‌های اسم‌ها را ندارد، نتیجه می‌‌گیریم که این کلمه از نوع اسم نیست.

 

[amın]

انواع اسم​

در ظاهر ممکن است این‌طور به نظر برسد که همگی اسم‌ها شبیه به هم هستند، اما در واقع تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند. از این جهت، در کتاب‌های دستور زبان، اسم‌ها را براساس معیارهای گوناگون تقسیم‌بندی کرده و در دسته‌بندی‌های مختلفی قرار داده‌اند.

 

[amın]

اسم جامد و مشتق​

در این بخش، اسم‌های جامد و مشتق فارسی را معرفی می‌کنیم. اسم‌هایی که با استفاده از بن ماضی یا بن مضارع فعل ساخته شده باشند، «اسم مشتق» نامیده می‌شوند. برعکس، اسم‌هایی که در ساختار آن‌ها از بن ماضی و مضارع فعل‌ها استفاده نشده باشد، «اسم جامد» نام دارند.

به‌طور مثال، «دلدار» اسم مشتق است، زیرا در ساختار آن از بن مضارع «دار» (از مصدر فعل داشتن) استفاده شده است. در حالی که اسم «کبوتر» از نوع جامد است، چون در ساختار آن از بن فعل استفاده نشده است.

توجه داشته باشید که دستورنویسان معمولاً دو دسته از اسم‌ها را به‌عنوان «اسم مشتق» معرفی می‌کنند. دسته اولِ کلمه‌های مشتق را در این بخش بررسی کردیم. دسته دوم مربوط به کلمه‌هایی است که از ترکیب...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

اسم خاص و عام​

اسم‌های خاص بر فرد، شیء یا پدیده‌ خاصی دلالت می‌کنند و همه افراد، اشیاء و پدیده‌های هم‌جنس خود را دربر نمی‌گیرند. این نوع از اسم‌ها معمولاً با نشانه‌های جمع (ها، ان، ون، ین، ات، جات) و نشانه «ی» نکره به کار نمی‌روند. «فرهاد»، «شاهنامه» و «تهران» همگی اسم‌های خاصی هستند که بر یک فرد، شیء یا پدیده معین دلالت دارند.

برعکس، اسم‌های عام بر کلیه افراد، اشیاء و پدیده‌های هم‌جنس خود دلالت می‌کنند و می‌توان تمامی وابسته‌های پسین و پیشین اسم، از جمله نشانه جمع و «ی» نکره را به آن‌ها اضافه کرد. «انسان»، «کتاب» و «شهر» همگی در دسته اسم‌های عام قرار می‌گیرند.


در مورد اسم‌های عام و خاص فارسی لازم است به نکته‌های زیر توجه داشته باشید.

• ...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

اسم معرفه و نکره​

اسم‌هایی که برای مخاطب آشنا و شناخته‌شده باشند، «اسم معرفه» یا «شناس» نامیده می‌شوند. مانند کلمه «هلند» در جمله «هلند یکی از کشورهای پیشرفته جهان است.»


اسم‌هایی که برای مخاطب آشنا و شناخته‌شده نباشند، «اسم‌ نکره» یا «ناشناس» نام دارند. مانند کلمه «لباس» در جمله «خواهرم دیروز لباسی برایم خرید.»

 

[amın]

انواع اسم معرفه و نکره​

در ابتدا انواع اسم‌های معرفه و شناس را معرفی می‌کنیم، سپس به سراغ انواع اسم‌های نکره و معرفی آن‌ها می‌‌رویم. برای اینکه بدانید انواع اسم چیست در فارسی و چه کاربردهایی دارد، لازم است به نکته‌های زیر توجه کنید.