آموزشی آموزشی | اسم

[amın]

انواع اسم از نظر ساختار​

اسم‌ها از نظر اجزای تشکیل‌دهنده و ساختارشان به چهار دسته «ساده»، «مشتق»، « اسم مرکب» و «مشتق‌مرکب» تقسیم می‌شوند. در ادامه نشان می‌دهیم که انواع اسم چیست در فارسی و اسم‌ها براساس ساختار به چند دسته تقسیم می‌شوند.


انواع اسم‌های فارسی از نظر ساختار عبارتند از:

• اسم‌هایی که تنها از یک جزء تفکیک‌ناپذیر و یک تکواژ تشکیل شده باشند، «اسم ساده» نامیده می‌شوند. مانند: قلم، کتاب، پرتقال و... .
• به اسم‌هایی که در ساختار آن‌ها از یک یا چند وند استفاده شده باشد، کلمه «مشتق» یا «وندی» گفته می‌شود. در ساختمان این نوع از اسم‌ها معمولاً یک تکواژ آزاد و یک یا چند وند (پسوند یا پیشوند) دیده می‌شود. مانند «باغچه» که از تکواژ...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

اسم ذات و اسم معنی​

اسم‌های فارسی براساس مصادیقی که دارند به دو دسته «اسم ذات» و «اسم معنی» تقسیم می‌شوند. به اسم‌هایی که مصادیق آن‌ها به صورت ملموس و محسوس در خارج از ذهن وجود دارند، «اسم ذات» گفته می‌‌شود. مانند «دختر»، «رودخانه»، «خورشید» و... .

اسم‌هایی که مصادیق آن‌ها به صورت مستقل و در خارج از ذهن وجود ندارند، «اسم معنی» نامیده می‌شوند. از میان اسم‌های معنی می‌توان به «شجاعت»، «بخشش»، «زیبایی» و... اشاره کرد. در جدول زیر، مثال‌های بیشتری از اسم‌های ذات و معنی نشان داده شده است.

نکته: تمامی مصدرها، اسم‌ مصدرها و اسم‌هایی که بر مفهوم زمان دلالت دارند، همگی از نوع اسم معنی هستند.

 

[amın]

اسم در گروه اسمی​

در بخش‌های پیشین توضیح دادیم که اسم چیست در فارسی و انواع آن کدام‌اند. همچنین گفتیم که اسم‌ها می‌توانند نقش‌های گوناگونی را در جمله داشته باشند. مثلاً نقش نهاد جمله را به عهده بگیرند یا به‌عنوان متمم به کار بروند. در این حالت، اسم‌ها هم می‌توانند به‌تنهایی به کار بروند و هم ممکن است به همراه کلمه‌های دیگر، گروه‌های اسمی را تشکیل بدهند.

گروه‌های اسمی از کنار هم آمدن یک هسته با یک یا چند وابسته ساخته می‌شوند. هسته‌ها بخش‌اصلی گروه‌ها هستند که بدون آن‌ها اساساً هیچ گروهی ساخته نمی‌شوند. وابسته‌ها نسبت به هسته‌ها اهمیت کمتری دارند و در بسیاری از موارد می‌توان آن‌ها را از گروه حذف کرد.

در هر گروه اسمی، تنها یک هسته وجود دارد که از...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

اسم آلت​

اسم‌های آلت یکی از انواع اسم‌های فارسی هستند که بر معنای ابزار و ادوات کار دلالت دارند. اسم‌های آلت معمولاً از نوع اسم‌های جامد هستند. مانند «کلید»، «بیل» و «کلنگ». با این حال، برخی از اسم‌های آلت از ترکیب بن ماضی و مضارع با کلمه‌ها و وندهای دیگر ساخته می‌شوند.

 

[amın]

اسم صوت یا نام‌آوا​

به اسم‌هایی که بر صداهای طبیعی انسان‌ها، حیوانات یا اشیاء دلالت دارند، «اسم صوت» یا «نام‌آوا» گفته می‌شود. کلمه‌هایی مانند «بَع‌بَع»، «نوچ‌نوچ»، «جیرجیر»، «جیک‌جیک» و... در این دسته قرار می‌گیرند.

این کلمه‌ها معمولاً از نوع اسم‌های مرکب هستند و از تکرار یک کلمه به وجود می‌‌آیند. در ساختار نام‌آواها گاهی یک کلمه عیناً تکرار می‌شود (مانند خُرخُر) و گاهی تکرار آن همراه با نوعی تغییر است (مانند تَرَق توروق).

گاهی نیز ممکن است بین دو کلمه تکراری، «و» عطف قرار بگیرد. مانند «مِنّ و مِنّ» که در آن از «و» عطف استفاده شده است.

 

[amın]

اسم مصغر​

«اسم‌های مُصَغّّر» کلمه‌هایی هستند که بر معنای کوچکی و خُردی دلالت می‌کنند. کلمه‌هایی مانند «باغچه» و «پسرک» از نوع اسم‌های مصغر هستند.

در ساختار این اسم‌ها از پسوندهایی استفاده می‌شود که مفهوم کوچک بودن را به اسم اضافه می‌کنند. «چه» و «ـَ ک» پسوندهای رایج در اسم‌های مصغر هستند.

گاهی نیز برای ساخت اسم‌های مصغر از پسوند «و» استفاده می‌شود. مانند «یارو»، «خواجو» و... . در برخی موارد نیز در ساختار اسم مصغر، «‍ـه» بیان حرکت به کار می‌رود. مانند «دختره».

 

[amın]

مصدر و اسم مصدر​

در ابتدای این مطلب، هنگام معرفی اسم‌ها به این موضوع اشاره کردیم که اصولاً در معنای اسم‌ها، مفهوم زمان وجود ندارد. همان‌طور که می‌دانید معنای فعل‌ها همواره به یکی از سه زمان «گذشته»، «حال» و «آینده» وابسته است اما اسم‌ها به هیچ زمانی وابسته نیستند.

با توجه به این نکته می‌توانیم مصدرها و اسم مصدرها را هم در دسته اسم‌ها قرار بدهیم. به‌طور مثال، مصدر «گفتن» بر مفهوم «سخن گفتن» دلالت دارد، بدون اینکه به زمان خاصی وابسته باشد. بنابراین «گفتن» علاوه‌بر اینکه مصدر است، نوعی اسم هم به شمار می‌آید.

به غیر از مصدرها، اسم‌ مصدرها هم به‌عنوان یکی از انواع اسم در نظر گرفته می‌شوند. برای اینکه تفاوت اسم مصدر با مصدرها بهتر درک کنید، لازم است ساختار هر کدام را...

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[amın]

کاربرد اسم در انواع ترکیب ها​

در بخش‌های قبلی، ضمن اینکه نشان دادیم اسم چیست در فارسی و چه انواعی را دربر می‌گیرد، گروه‌های اسمی را نیز معرفی کردیم و ساختار آن‌ها را توضیح دادیم.

در بخش حاضر، این نکته را هم اضافه می‌کنیم که اسم‌ها می‌توانند در انواع ترکیب‌های اضافی و ترکیب‌های وصفی نیز به کار بروند. هرگاه صفتی به یک اسم وابسته شود، ترکیب وصفی شکل می‌گیرد. در صورتی که یک اسم به اسم دیگری اضافه بشود، ترکیب اضافی ساخته می‌شود.

 

[amın]

نقش دستوری اسم ها​

به نقشی که هر کدام از کلمه‌ها در جمله‌ به عهده می‌گیرند، «نقش دستوری» گفته می‌شود. به‌عنوان مثال، کلمه‌ای که در جایگاه نهاد قرار می‌گیرد دارای «دستوری نهادی» است. همچنین کلمه‌ای که به‌عنوان مفعول به کار می‌رود، از «نقش دستوری مفعولی» برخوردار است.

نقش‌های دستوری به دو دسته کلی «اصلی» و «فرعی» تقسیم می‌شوند. همان‌طور که در بخش‌های ابتدایی این مطلب گفتیم، اسم‌ها عناصری هستند که می‌توانند بی‌واسطه و به‌طور مستقیم، برخی از مهم‌ترین نقش‌های دستوری را بپذیرند. به همین خاطر، اینکه بدانیم نقش دستوری اسم چیست در فارسی و چه انواعی دارد، ضروری خواهد بود.

منبع: مجله فرادرس