آموزشی آموزشی | آرایه‌ی مجاز

[ANAM CARA]

آرایه مجاز به علاقه علیه چیست؟
اگر بین یک علت و معلول، یکی از آن‌ها در کلام بیاید و منظور از آن، دیگری باشد، مجاز به علاقه علیه ایجاد شده است. به مثال زیر توجه کنید.

مثال علاقه علیه:
در بیت زیر، معنای مجازی «دم زدن»، «سخن گفتن» است زیرا مصراع دوم، چنین معنایی دارد: «دل، روزی به تو نگفت: «که چرا (تیر جفا) بر جان ما انداختی.»». علاقه آن مجاز نیز، علیه است زیرا سخن گفتن، نتیجه و معلولِ دم و بازدم است.

از غمزه صد تیر جفا بر جان ما انداختی
دل با تو روزی دم نزد کاخر چرا انداختی
(مجیرالدین بیلقانی)
⬇️


نکته: دو مجاز دیگر نیز در این بیت وجود...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[ANAM CARA]

آرایه مجاز به علاقه آلیه چیست؟
وقتی عضوی از بدن، در شعر و نثر آورده‌ می‌شود اما منظور، کاری است که آن عضو انجام می‌دهد، مجاز به علاقه آلیه ساخته می‌شود. در ادامه، نمونه‌ای از این نوع مجاز را آورده‌ایم.

مثال علاقه آلیه:
در مثال زیر، مشاهده می‌کنید که مجاز به علاقه آلیه را چگونه می‌توانیم تشخیص دهیم.

رسید وحی خدایی که گوش تیز کنید
که گوش تیز به چشم خدای‌بین کشدا
(مولانا)
⬇️
​

 

[ANAM CARA]

مجاز به علاقه جنس چیست؟
اگر نام جنس چیزی را در کلام خود بیاوریم اما منظور ما، خود آن چیز باشد، مجاز به علاقه جنس ساخته‌ایم. به مثال زیر توجه کنید.

مثال علاقه جنس:
در کادر زیر مجازی به علاقه جنس وجود دارد که قرینه و علاقه آن را در جدول زیر آورده‌ایم.

عرش توست این خاک و افلاک و کواکب گرد او
روز و شب جولان همی همواره هم زین‌سان کنند
(ناصرخسرو)
⬇️
​

 

[ANAM CARA]

مجاز به علاقه تضاد چیست؟
اگر واژه‌ای را به کار ببریم و منظور ما، دقیقاً متضاد آن باشد، مجاز به علاقه متضاد وجود دارد. برای درک بهتر این مجاز، مثال زیر را مشاهده کنید.

مثال علاقه تضاد:
در جدول زیر، مجاز به علاقه تضاد را در بیت زیر، بررسی کرده‌ایم.

ناصحم گفت که جز غم چه هنر دارد عشق
گفتم ای خواجه عاقل! هنری بهتر از این؟
(حافظ)
⬇️
​

 

[ANAM CARA]

مجاز به علاقه شباهت:
هرگاه واژه‌ای را به جای واژه دیگری به کار ببریم که با هم شباهت دارند، مجاز به علاقه شباهت وجود دارد که آرایه استعاره نیز محسوب می‌شود. به مثال زیر توجه کنید.

مثال علاقه شباهت:
در بیت زیر، مجاز به علاقه شباهت وجود دارد. البته همانطور که گفتیم، هر مجاز به علاقه شباهت، آرایه استعاره نیز، است. در ادامه، این مورد را بیشتر توضیح می‌دهیم.

دلم از نرگس بیمار تو بیمارتر است
چاره کن درد کسی کز همه ناچارتر است
(فروغی بسطامی)
⬇️
​

 

[ANAM CARA]

مجاز به علاقه صفت:
اگر به جای آوردن یک چیز در کلام، صفتی (ویژگی) مربوط به آن را بیاوریم، مجاز به علاقه صفت ساخته‌ایم. نمونه‌ای از این نوع مجاز را در ادامه، مشاهده می‌کنید.

مثال علاقه صفت:
در کادر زیر مثالی از مجاز با علاقه صفت را بررسی کرده‌ایم.

افتاده به گریه خلق، بس کن بس کن
دریا به شهید کربلایی‌ات سوگند
(ابوسعید ابوالخیر)
⬇️
​

 

[ANAM CARA]

روش تشخیص مجاز چیست؟
تا اینجا دانستیم آرایه مجاز چیست و در این بخش، روش شناسایی آن را توضیح می‌دهیم. بهترین روش تشخیص مجاز، توجه به قرینه مجاز در جمله است. یعنی اگر واژه یا عبارتی در کلام باشد که معنای حقیقی یک واژه دیگر را غیرمنطقی کند، در آن سخن مجاز وجود دارد و آن واژه یا عبارت نیز، قرينه مجاز است. در این بخش، این روش را برای تشخیص چند مثال از مجاز، بررسی می‌کنیم.

مثال اول برای تشخیص مجاز:
واژه «الحمد» یک واژه عربی است اما وقتی به کل این مصراع دقت کنیم، متوجه می‌شویم که منظور از آن، سوره «حمد» است که آن را «پس از مرگ» می‌خوانند. علاقه این مجاز نیز، از نوع علاقه جزئیه است.

وگر رفت و...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.

 

[ANAM CARA]

فرق مجاز و استعاره:
فرق مجاز و استعاره این است که مجاز، کلی‌تر از استعاره است و در واقع، آرایه‌ «استعاره» نوعی از مجاز است که در آن، علاقه شباهت وجود دارد. آرایه مجاز با علاقه‌های دیگری مانند علاقه محلیه، کلیه، لازمیه و... نیز ساخته می‌شود و مجاز به علاقه شباهت یا همان استعاره، تنها یکی از انواع مجاز است. از طرفی دیگر، آرایه استعاره به دلیل همین استفاده از علاقه شباهت، به آرایه «تشبیه» نیز نزدیک است. در ادامه، نمونه‌هایی از استعاره‌ها را بررسی می‌کنیم تا تفاوت و شباهت آن با مجاز را بهتر درک کنید.

استعاره: مجاز به علاقه شباهت
مجاز: دارای انواع مختلفی...​

لطفا برای مشاهده کامل مطالب در انجمن ثبت نام کنید.